4 sai lầm dùng nhân sâm gây hại sức khỏe và nguyên tắc sử dụng an toàn

Nhân sâm từ lâu đã được bà con mình coi như “vị thuốc tiên” giúp bồi bổ sức khỏe và kéo dài tuổi thọ, nhưng thực tế tại phòng khám Đỗ Minh Đường, chúng tôi đã gặp không ít trường hợp cơ thể suy kiệt, thậm chí gặp nguy hiểm chỉ vì dùng sâm sai cách. Việc lạm dụng hoặc dùng không đúng đối tượng không những không mang lại lợi ích mà còn khiến “tiền mất tật mang”, biến đại bổ thành đại họa.

Vì sao nhân sâm là “đại bổ” nhưng dùng sai lại gây hại?

Trong y học cổ truyền, nhân sâm đứng đầu trong “tứ đại danh dược” (Sâm – Nhung – Quế – Phụ), có vị ngọt, hơi đắng, tính ôn. Công dụng chính của sâm là đại bổ nguyên khí, giúp phục hồi sức khỏe cho người mới ốm dậy, người già yếu hoặc người làm việc quá sức. Tuy nhiên, chính vì tính chất “đại bổ” cực mạnh này mà sâm không phải là thực phẩm có thể dùng tùy tiện như rau củ hàng ngày.

Bà con có thể hình dung cơ thể chúng ta giống như một chiếc đèn dầu. Nếu ngọn lửa đang yếu (khí suy), việc thêm dầu (dùng sâm) đúng mức sẽ giúp đèn sáng tỏ. Nhưng nếu đổ quá nhiều dầu cùng một lúc hoặc đổ dầu vào lúc đèn đang cháy quá to (thể trạng nhiệt), ngọn lửa sẽ bùng lên dữ dội gây cháy đèn, hoặc ngược lại, làm lụi tắt ngọn lửa do quá tải. Đó chính là cơ chế gây phản tác dụng khi dùng nhân sâm không phù hợp với cơ địa.

Những trường hợp dùng nhân sâm gây phản tác dụng thường gặp

Dưới đây là những sai lầm phổ biến mà bà con cần đặc biệt lưu ý để tránh gây họa cho bản thân và gia đình:

1. Người đang bị cao huyết áp

Nhân sâm có tác dụng tăng cường lưu thông máu và thúc đẩy nhịp tim. Với người bình thường, điều này giúp cơ thể tỉnh táo, nhưng với anh em hoặc bà con đang có nền huyết áp cao, dùng sâm giống như “đổ thêm dầu vào lửa”. Nó có thể khiến huyết áp tăng vọt đột ngột, dẫn đến đau đầu dữ dội, chóng mặt, thậm chí là tai biến mạch máu não.

2. Người bị mất ngủ, thần kinh căng thẳng

Sâm giúp hưng phấn thần kinh, tăng khả năng tập trung. Tuy nhiên, nếu bà con đang bị mất ngủ kinh niên hoặc dễ bị kích động mà lại dùng sâm, đặc biệt là vào buổi chiều tối, sẽ khiến thần kinh càng thêm hưng phấn, dẫn đến mất ngủ hoàn toàn, bồn chồn và lo âu kéo dài.

3. Trẻ em phát triển bình thường

Nhiều cha mẹ thấy con nhỏ còi cọc một chút là cho uống nước sâm hoặc ăn kẹo sâm với mong muốn con khỏe mạnh. Đây là một sai lầm nghiêm trọng. Cơ thể trẻ em vốn là “thuần dương”, sâm lại có tính thúc đẩy phát triển rất mạnh, dễ dẫn đến tình trạng dậy thì sớm hoặc làm xáo trộn quá trình trao đổi chất tự nhiên của trẻ.

4. Người đang bị rối loạn tiêu hóa, đầy bụng, tiêu chảy

Y học cổ truyền có câu “Phúc thống phục nhân sâm tắc tử” (Đau bụng mà dùng nhân sâm thì chết). Khi bà con đang bị đau bụng do lạnh, đầy hơi, tiêu chảy mà dùng sâm sẽ khiến tình trạng trầm trọng hơn, do sâm làm ngưng trệ khí cơ tại tỳ vị, cực kỳ nguy hiểm.

Biểu hiện cho thấy bà con đang dùng sâm sai cách

Nếu sau khi dùng nhân sâm mà thấy các tín hiệu sau, bà con nên ngừng lại ngay lập tức vì đó là dấu hiệu cơ thể đang phản ứng tiêu cực:

• Cảm thấy bồn chồn, mất ngủ, tim đập nhanh liên tục.
• Huyết áp tăng cao bất thường, đỏ mặt, nhức đầu.
• Bị tiêu chảy, đầy bụng, chướng hơi không rõ nguyên nhân.
• Nổi mẩn ngứa hoặc có cảm giác nóng bừng trong người.

Nguyên tắc dùng nhân sâm an toàn và hiệu quả

Để nhân sâm phát huy đúng vai trò “vàng mười” cho sức khỏe, chúng tôi xin chia sẻ một số nguyên tắc cơ bản giúp bà con sử dụng an toàn tại nhà:

Lựa chọn thời điểm dùng sâm phù hợp

Thời điểm tốt nhất để dùng sâm là vào buổi sáng hoặc buổi trưa khi bụng không quá no. Tránh dùng sâm sau 4 giờ chiều để không gây ảnh hưởng đến giấc ngủ ban đêm. Ngoài ra, không nên dùng sâm ngay sau khi ăn no vì có thể gây đầy bụng.

Kiêng kị khi dùng nhân sâm

Để tránh các tương tác không mong muốn, bà con cần lưu ý:

• Không ăn củ cải và đồ hải sản sau khi uống sâm: Hai loại thực phẩm này có tính hạ khí, trong khi sâm bổ khí, dùng chung sẽ triệt tiêu tác dụng của nhau hoặc gây rối loạn tiêu hóa.
• Không dùng trà đặc: Chất tanin trong trà sẽ làm giảm đáng kể khả năng hấp thụ các hoạt chất quý trong sâm.
• Không sắc sâm bằng nồi kim loại: Nên dùng đồ gốm, sứ hoặc thủy tinh để đảm bảo dược tính không bị biến đổi.

Lắng nghe cơ thể và dùng đúng liều lượng

Mỗi người có một cơ địa khác nhau (người thể hàn, người thể nhiệt, người tỳ vị yếu…), do đó không có một công thức chung cho tất cả mọi người. Bà con nên bắt đầu với liều lượng rất nhỏ để theo dõi phản ứng của cơ thể trước khi duy trì sử dụng.

Lời khuyên từ Phòng khám Đỗ Minh Đường: Nhân sâm là vị thuốc quý, nhưng không phải là thần dược vạn năng. Việc sử dụng cần dựa trên sự hiểu biết đúng đắn về thể trạng cá nhân. Nếu bà con có bệnh lý nền về tim mạch, huyết áp hoặc tiểu đường, tuyệt đối không tự ý dùng sâm liều cao mà không có sự chỉ dẫn của người có chuyên môn.

Mọi thông tin chia sẻ trên đây chỉ mang tính chất tham khảo, giúp bà con có cái nhìn đúng đắn hơn về việc dùng nhân sâm. Hiệu quả và phản ứng với dược liệu có thể khác nhau tùy thuộc vào cơ địa và tình trạng sức khỏe cụ thể của mỗi người. Nếu bà con đang gặp các vấn đề sức khỏe kéo dài hoặc băn khoăn về cách bồi bổ sao cho đúng với thể trạng của mình, hãy liên hệ với chúng tôi để được các bác sĩ tư vấn hướng chăm sóc phù hợp nhất.