3 cách phân biệt viêm VA và viêm amidan chính xác nhất cho bà con

Viêm VA và viêm amidan là hai nỗi lo thường trực của các bậc phụ huynh khi con trẻ cứ hễ thay đổi thời tiết là lại sưng họng, ngạt mũi hay sốt cao li bì. Tuy nhiên, không ít bà con vẫn còn nhầm lẫn giữa hai căn bệnh này, dẫn đến việc chăm sóc sai cách khiến bệnh tái đi tái lại, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của trẻ nhỏ.

Với mong muốn đồng hành cùng các gia đình trong việc bảo vệ sức khỏe hô hấp, Phòng khám Đỗ Minh Đường (ĐMĐ) xin chia sẻ những kiến thức trọng tâm giúp bà con phân biệt rõ ràng viêm VA và viêm amidan. Hiểu đúng bệnh, biết đúng vị trí tổn thương chính là chìa khóa vàng để chúng ta có hướng xử lý kịp thời, an toàn và hiệu quả nhất cho con em mình.

Viêm VA và viêm amidan là gì? Góc nhìn từ chuyên gia

Thực tế, cả amidan và VA đều là những tổ chức lympho nằm ở cửa ngõ đường hô hấp, đóng vai trò như những “tiền đồn” ngăn chặn vi khuẩn, virus xâm nhập vào cơ thể. Tuy nhiên, vị trí và cách thức biểu hiện khi bị viêm lại có nhiều điểm khác biệt.

Amidan là những hạch bạch huyết nằm ở hai bên phía sau cổ họng. Khi bà con bảo con há miệng to và soi đèn, có thể dễ dàng nhìn thấy hai khối hồng sưng lên nếu đang bị viêm. Chức năng của nó là sản sinh kháng thể bảo vệ cơ thể, nhưng khi vi khuẩn tấn công quá dồn dập, chính amidan lại trở thành ổ viêm nhiễm.

Trong khi đó, VA (Végétations Adénoïdes) lại nằm ở vị trí kín đáo hơn, đó là vùng vòm họng, phía sau mũi. Bình thường VA chỉ dày khoảng 2-3mm, nhưng khi bị viêm, nó có thể sưng to thành khối sùi (gọi là sùi vòm họng), che lấp lỗ mũi sau, gây cản trở việc hít thở của trẻ. VA thường phát triển mạnh nhất ở trẻ khoảng 6 tuổi và teo dần khi lớn lên, nhưng cũng có những trường hợp người lớn vẫn bị ảnh hưởng.

Ghi nhớ từ ĐMĐ: Viêm VA thường gây khó khăn ở đường mũi, còn viêm amidan tập trung gây đau và vướng ở đường họng. Việc nhận biết sớm vị trí đau sẽ giúp bà con mô tả chính xác tình trạng với bác sĩ.

Bảng đối chiếu giúp bà con phân biệt viêm VA và viêm amidan

Để giúp bà con dễ dàng nhận diện, chúng tôi đã tổng hợp các đặc điểm khác biệt cơ bản giữa hai tình trạng này qua bảng dưới đây:

• Vị trí: Viêm amidan nằm ở hai bên họng (có thể nhìn thấy bằng mắt thường); Viêm VA nằm phía sau mũi, trên vòm họng (khó nhìn thấy trực tiếp).
• Triệu chứng điển hình: Viêm amidan gây đau họng, khó nuốt, hơi thở hôi, amidan sưng đỏ có mủ; Viêm VA gây nghẹt mũi, chảy nước mũi, trẻ phải thở bằng miệng, hay ngáy ngủ.
• Đối tượng phổ biến: Viêm amidan thường gặp ở trẻ từ 5 – 15 tuổi; Viêm VA phổ biến hơn ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi.
• Biến chứng đặc thù: Viêm amidan dễ gây áp xe quanh amidan, viêm khớp; Viêm VA dễ dẫn đến viêm tai giữa, ảnh hưởng đến cấu trúc sọ mặt (bộ mặt VA).

Triệu chứng chi tiết: Khi nào là viêm amidan, khi nào là viêm VA?

1. Dấu hiệu nhận biết viêm amidan

Khi trẻ bị viêm amidan, bà con sẽ thấy các biểu hiện tấn công trực tiếp vào vùng họng:

• Cảm giác đau rát họng, đặc biệt đau tăng lên khi nuốt thức ăn hoặc uống nước.
• Trẻ có thể sốt cao, mệt mỏi, hạch ở vùng cổ hoặc dưới hàm sưng đau.
• Hơi thở có mùi hôi dù đã vệ sinh răng miệng sạch sẽ.
• Nếu quan sát trong họng, thấy amidan sưng to, đỏ, đôi khi xuất hiện các chấm mủ trắng hoặc mảng trắng bám trên bề mặt.

2. Dấu hiệu nhận biết viêm VA

Ngược lại, viêm VA thường “đánh” vào đường thở của trẻ với các dấu hiệu:

• Nghẹt mũi thường xuyên, có thể nghẹt một bên hoặc cả hai bên, khiến trẻ phải há miệng để thở.
• Chảy nước mũi kéo dài, dịch mũi có thể trong hoặc chuyển sang màu vàng, xanh nếu nhiễm khuẩn nặng.
• Trẻ hay ngủ ngáy, ngủ không sâu giấc, đôi khi có cơn ngừng thở ngắn khi ngủ.
• Giọng nói thay đổi, nghe như bị nghẹt mũi (giọng mũi kín).
• Trẻ nhỏ có thể bỏ bú, quấy khóc do không thở được bằng mũi khi đang bú.

Những biến chứng không nên chủ quan

Nhiều bà con cho rằng “mấy bệnh hô hấp xoàng xĩnh, lớn lên tự hết”. Tuy nhiên, nếu để viêm nhiễm kéo dài không xử lý, cả viêm VA và viêm amidan đều có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.

Viêm amidan mạn tính có thể dẫn đến áp xe quanh amidan, khiến trẻ đau đớn dữ dội, không thể ăn uống. Nguy hiểm hơn, vi khuẩn từ amidan có thể chạy vào máu gây viêm khớp dạng thấp, viêm cầu thận cấp hoặc các bệnh lý về tim mạch.

Đối với viêm VA, do vị trí nằm gần lỗ thông tai giữa (vòi Eustache), dịch viêm rất dễ tràn vào tai gây viêm tai giữa, giảm thính lực. Việc trẻ phải thở bằng miệng kéo dài do VA sưng to còn làm thay đổi cấu trúc xương mặt: hàm trên hô ra, răng mọc lệch, môi trên hếch, nét mặt trở nên kém lanh lợi (biến dạng bộ mặt VA).

Phương hướng xử lý và chăm sóc tại nhà cho bà con

Việc lựa chọn phương pháp điều trị sẽ tùy thuộc vào mức độ nặng nhẹ và nguyên nhân (do virus hay vi khuẩn). Dưới đây là những hướng dẫn chung để bà con tham khảo:

Chăm sóc nội khoa

• Sử dụng thuốc: Khi có nhiễm khuẩn, các bác sĩ có thể chỉ định kháng sinh. Bà con lưu ý tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh bên ngoài hoặc dùng lại đơn thuốc cũ của trẻ khác. Ngoài ra, các loại thuốc giảm đau, hạ sốt (như paracetamol) hay thuốc chống dị ứng, co mạch mũi cũng được dùng để giảm triệu chứng.
• Vệ sinh mũi họng: Đây là bước cực kỳ quan trọng. Hãy hướng dẫn trẻ súc miệng bằng nước muối loãng hàng ngày. Với trẻ bị viêm VA, việc nhỏ mũi hoặc rửa mũi bằng nước muối sinh lý giúp làm sạch dịch nhầy, thông thoáng đường thở.

Khi nào cần can thiệp ngoại khoa?

Cắt amidan hoặc nạo VA chỉ được thực hiện khi thật sự cần thiết theo chỉ định của chuyên gia:

• Viêm tái phát quá nhiều lần trong năm (khoảng 5-7 lần/năm).
• Gây biến chứng viêm tai giữa, viêm xoang, viêm phổi hoặc ảnh hưởng đến chức năng ăn – nói – thở.
• Khối amidan hoặc VA quá to gây tắc nghẽn đường thở, gây hội chứng ngưng thở khi ngủ.

Lời khuyên từ Đỗ Minh Đường để phòng ngừa bệnh hiệu quả

Để bảo vệ con em mình trước sự tấn công của các bệnh lý hô hấp, ĐMĐ khuyên bà con nên xây dựng một lối sống khoa học và chủ động phòng ngừa ngay từ sớm:

• Giữ ấm cơ thể: Đặc biệt là vùng cổ, ngực và gan bàn chân khi thời tiết chuyển lạnh hoặc khi nằm điều hòa.
• Vệ sinh đôi tay: Tập cho trẻ thói quen rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh để hạn chế vi khuẩn xâm nhập.
• Chế độ dinh dưỡng: Tăng cường các loại rau xanh, trái cây giàu vitamin C để nâng cao sức đề kháng tự nhiên của cơ thể.
• Môi trường sống sạch sẽ: Thường xuyên lau dọn nhà cửa, giặt giũ chăn màn, giữ không gian sống thông thoáng, tránh khói thuốc lá và bụi bẩn.
• Khám sức khỏe định kỳ: Việc phát hiện sớm các dấu hiệu viêm nhiễm giúp xử lý nhanh chóng, tránh để bệnh chuyển sang giai đoạn mạn tính khó điều trị.

Lưu ý: Mọi thông tin trên đây mang tính chất tham khảo kiến thức. Mỗi người có một cơ địa và tình trạng bệnh lý khác nhau, bà con không nên tự ý áp dụng các loại thuốc mà chưa có sự thăm khám của người có chuyên môn. Khi thấy trẻ có dấu hiệu sốt cao không hạ, khó thở hoặc đau họng dữ dội, hãy đưa trẻ đến các cơ sở y tế uy tín ngay lập tức.

Hy vọng qua bài viết này, bà con đã có cái nhìn rõ nét hơn để phân biệt viêm VA và viêm amidan. Việc hiểu đúng bệnh sẽ giúp chúng ta bớt lo lắng và có phương án chăm sóc con trẻ một cách khoa học nhất. Nếu còn bất kỳ thắc mắc nào về các vấn đề hô hấp theo Y học cổ truyền, bà con có thể để lại câu hỏi để chúng tôi tư vấn thêm.