Phân biệt mất ngủ thể hư và thể thực cùng 2 nhóm giải pháp tại nhà

Có bao giờ bà con trằn trọc cả đêm, dù đã thử đủ mọi cách từ đếm cừu đến uống sữa ấm mà mắt vẫn tỉnh như sáo, hoặc có lúc lại ngủ chập chờn, vừa nhắm mắt đã giật mình tỉnh giấc? Thực tế, chứng mất ngủ trong Đông y không chỉ đơn thuần là thiếu ngủ, mà nó là tiếng cầu cứu của cơ thể khi các tạng phủ đang mất đi sự cân bằng vốn có.

Tại Phòng khám Đỗ Minh Đường (ĐMĐ), chúng tôi quan niệm rằng mỗi người là một cá thể riêng biệt với cơ địa và lối sống khác nhau, do đó gốc rễ của cơn mất ngủ cũng không ai giống ai. Việc hiểu rõ mình đang thuộc thể bệnh nào – “thể hư” hay “thể thực” – chính là chìa khóa vàng để bà con tìm lại giấc ngủ ngon tự nhiên mà không cần phụ thuộc quá nhiều vào các giải pháp cưỡng ép cơ thể.

Mất ngủ thể thực và thể hư dưới góc nhìn Y học cổ truyền

Trong Đông y, mất ngủ (hay còn gọi là thất miên) thường xoay quanh sự rối loạn của các tạng Tâm, Can, Tỳ, Thận và sự mất cân bằng giữa âm dương, khí huyết. Để bà con dễ hình dung, ĐMĐ xin ví cơ thể con người như một cỗ máy: Thể thực giống như cỗ máy đang bị quá tải, nóng máy do rác thải hoặc áp lực quá lớn; còn thể hư lại giống như cỗ máy đã cũ kỹ, cạn kiệt dầu nhớt nên không thể vận hành trơn tru được nữa.

1. Mất ngủ thể thực – Khi cơ thể “dư thừa” áp lực

Thể thực thường xuất hiện do những tác nhân bên ngoài hoặc sự tích tụ đột ngột bên trong cơ thể. Đây là trạng thái mà các yếu tố gây bệnh (tà khí) đang hoạt động mạnh mẽ, lấn lướt sức đề kháng của cơ thể.

• Nguyên nhân thường gặp: Do lo nghĩ quá mức, tức giận kìm nén khiến can khí uất kết hóa hỏa, hoặc do ăn uống quá độ, nhiều đồ cay nóng, dầu mỡ tích tụ thành đàm nhiệt ngăn trở giấc ngủ.
• Biểu hiện điển hình: Bà con thường thấy khó đi vào giấc ngủ, tâm trạng bứt rứt, dễ nổi cáu, miệng đắng, hay chiêm bao thấy những điều đáng sợ hoặc căng thẳng. Đi kèm với đó có thể là tình trạng táo bẹn, nước tiểu vàng đậm.

2. Mất ngủ thể hư – Khi nguồn nhựa sống bị hao hụt

Ngược lại với thể thực, thể hư là tình trạng cơ thể bị suy nhược, các tạng phủ không đủ dưỡng chất (huyết) và năng lượng (khí) để nuôi dưỡng tâm thần, dẫn đến trạng thái thần hồn không yên ổn.

• Nguyên nhân thường gặp: Người cao tuổi chức năng tạng phủ suy yếu, người vừa trải qua cơn bạo bệnh, phụ nữ sau sinh hoặc những người làm việc trí óc quá sức trong thời gian dài gây hao tổn tâm huyết.
• Biểu hiện điển hình: Người bệnh thường ngủ không sâu giấc, dễ tỉnh giấc giữa đêm và khó ngủ lại, hay quên, hay hồi hộp, hụt hơi, sắc mặt nhợt nhạt. Có người lại cảm thấy mệt mỏi rã rời nhưng mắt vẫn không thể nhắm lại được.

Mất ngủ thể thực thường mang tính chất cấp tính, bộc phát mạnh mẽ, trong khi mất ngủ thể hư thường kéo dài dai dẳng, âm ỉ và cần nhiều thời gian để bồi bổ, phục hồi hơn.

Dấu hiệu phân biệt chi tiết giúp bà con tự nhận biết

Để giúp anh chị em và bà con dễ dàng nhận diện tình trạng của mình, ĐMĐ xin đưa ra bảng so sánh dựa trên những cảm nhận thực tế đời thường nhất:

Đối với mất ngủ thể thực

• Cảm giác tại vùng đầu: Hay đau đầu dữ dội, cảm giác căng tức như có áp lực, mắt đỏ, ù tai.
• Hệ tiêu hóa: Thường xuyên thấy đầy bụng, ợ hơi, hơi thở có mùi hôi, cảm giác nóng trong lồng ngực.
• Giấc ngủ: Thường là không thể ngủ được chút nào vào đầu giấc, trằn trọc xoay người liên tục vì tâm không yên.

Đối với mất ngủ thể hư

• Cảm giác toàn thân: Người gầy yếu, chân tay hay bị tê mỏi, lạnh hoặc ngược lại là nóng âm ỉ trong xương về chiều tối (triều nhiệt).
• Tâm lý: Hay lo âu vô cớ, nhút nhát hơn bình thường, sợ tiếng động mạnh, tim đập nhanh (vô cớ hồi hộp).
• Giấc ngủ: Có thể ngủ được ngay nhưng giấc ngủ rất mỏng, chỉ cần một tiếng động nhỏ là tỉnh, kèm theo mồ hôi trộm khi ngủ.

Hướng chăm sóc giấc ngủ an toàn tại nhà

Tại Đỗ Minh Đường, chúng tôi luôn khuyến khích bà con chủ động điều chỉnh lối sống trước khi nghĩ đến việc dùng thuốc. Tùy vào biểu hiện của mình, bà con có thể áp dụng các nhóm giải pháp sau:

Việc cần làm ngay để giảm áp lực thần kinh

• Cách ly thiết bị điện tử: Ít nhất 45 phút trước khi ngủ, hãy rời xa điện thoại và máy tính. Ánh sáng xanh là “kẻ thù” số 1 khiến não bộ lầm tưởng là ban ngày, ngăn cản tiết ra hormone ngủ.
• Ngâm chân nước ấm: Đây là mẹo cực kỳ hiệu quả cho cả thể hư và thể thực. Nước ấm giúp dẫn hỏa quy nguyên, lưu thông khí huyết xuống phía dưới, giúp cái đầu bớt “nóng” và dễ ngủ hơn.

Duy trì thói quen nền tảng (7 – 14 ngày)

• Điều chỉnh chế độ ăn: Với thể thực, nên tăng cường rau xanh, các loại trà thanh nhiệt như trà hoa cúc, trà quyết minh tử. Với thể hư, nên bổ sung các thực phẩm bổ huyết như long nhãn, hạt sen, táo đỏ trong bữa ăn hàng ngày.
• Tập thở bụng: Dành 10-15 phút mỗi tối để tập thở sâu, chậm. Việc này giúp ổn định nhịp tim và làm dịu hệ thần kinh giao cảm.

Nuôi dưỡng nền tảng sức khỏe lâu dài

• Vận động vừa sức: Anh chị em nên chọn các môn nhẹ nhàng như Yoga, đi bộ hoặc dưỡng sinh. Tránh tập nặng vào buổi tối vì sẽ làm tăng thân nhiệt và khiến cơ thể hưng phấn khó ngủ.
• Giữ tâm thế bình thản: Học cách buông bỏ những lo toan trước khi bước lên giường. Một tâm hồn nhẹ nhõm là liều thuốc ngủ quý giá nhất.

Khi nào bà con nên tìm đến sự hỗ trợ từ chuyên gia?

Mặc dù việc tự chăm sóc tại nhà rất quan trọng, nhưng trong một số trường hợp, bà con không nên chủ quan tự chịu đựng. Hãy cân nhắc thăm khám sớm nếu thấy các dấu hiệu sau:

• Tình trạng mất ngủ kéo dài trên 1 tháng dù đã thay đổi lối sống.
• Mất ngủ kèm theo các triệu chứng nặng như đau thắt ngực, sụt cân nhanh chóng, suy giảm trí nhớ nghiêm trọng.
• Cảm giác lo âu, trầm cảm ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng làm việc và sinh hoạt hàng ngày.
• Đã thử dùng các loại thảo dược thông thường nhưng không thấy cải thiện hoặc bị tác dụng phụ.

Việc thăm khám sớm sẽ giúp các bác sĩ xác định chính xác sự lệch lạc của tạng phủ, từ đó có hướng điều chỉnh kịp thời, tránh để bệnh chuyển sang giai đoạn mãn tính khó xử lý hơn.

Hy vọng những chia sẻ trên đây đã giúp bà con hiểu rõ hơn về sự khác biệt giữa mất ngủ thể hư và thể thực. Y học cổ truyền luôn lấy việc lập lại cân bằng âm dương làm gốc, vì vậy “tư duy đúng thì xử lý mới đúng”. Đừng để những đêm trắng làm bào mòn sức khỏe và tinh thần của mình.

*Lưu ý: Các thông tin trên chỉ mang tính chất tham khảo để bà con hiểu hơn về thể trạng của mình. Hiệu quả của các mẹo chăm sóc tại nhà có thể khác nhau tùy thuộc vào cơ địa và mức độ bệnh của mỗi người.

Nếu bà con vẫn còn băn khoăn về tình trạng giấc ngủ của mình hoặc muốn tìm hiểu sâu hơn về cách chăm sóc sức khỏe theo hướng cá nhân hóa của Nam y, đừng ngần ngại để lại câu hỏi hoặc thông tin để các chuyên gia của Phòng khám Đỗ Minh Đường tư vấn cụ thể hơn nhé!

“`