3 lý do và 4 nhóm người cần tránh vận động mạnh buổi tối để dưỡng sinh

Nhiều bà con có thói quen tranh thủ tập luyện cường độ cao vào cuối ngày để bù đắp cho thời gian ngồi văn phòng, nhưng lại vô tình rơi vào cảnh “vận động thì khỏe mà người lại càng mệt thêm”. Dưới góc nhìn của Y học cổ truyền, việc tránh vận động mạnh buổi tối không chỉ là câu chuyện của cơ bắp, mà còn là chìa khóa để bảo tồn dương khí và nuôi dưỡng giấc ngủ an lành.

Lý giải vì sao bà con nên tránh vận động mạnh buổi tối theo Y học cổ truyền

Trong Đông y, quy luật vận hành của cơ thể luôn gắn liền với nhịp điệu của tự nhiên. Buổi sáng là lúc dương khí bắt đầu thăng hoa, phù hợp cho các hoạt động thể chất để thúc đẩy khí huyết lưu thông. Ngược lại, buổi tối là thời điểm của âm khí, khi vạn vật cần thu liễm, nghỉ ngơi để tái tạo năng lượng.

Việc bà con vận động quá mức, ra mồ hôi đầm đìa sau 20 giờ tối sẽ gây ra những tác động không tốt cho sức khỏe lâu dài:

• Tổn hao dương khí: Vận động mạnh làm lỗ chân lông mở rộng, dương khí thoát ra ngoài theo mồ hôi. Buổi tối âm thịnh dương suy, việc mất dương khí lúc này khiến cơ thể dễ bị ngoại tà (gió, lạnh) xâm nhập.
• Làm nhiễu loạn thần trí: Các bài tập cường độ cao khiến tim đập nhanh, máu lưu thông mạnh, đẩy trạng thái cơ thể vào mức hưng phấn cao độ. Điều này trái ngược hoàn toàn với trạng thái cần “an định” của tâm thần trước khi ngủ.
• Gây mất cân bằng âm dương: Buổi tối cần dưỡng âm để tàng trữ tinh hoa. Nếu ép cơ thể hoạt động quá công suất, phần âm sẽ bị tiêu hao, dẫn đến tình trạng âm hư hỏa vượng, người lúc nào cũng cảm thấy bứt rứt, nóng nảy.

Những hệ lụy sức khỏe khi bà con duy trì thói quen tập nặng đêm khuya

Đội ngũ biên tập Đỗ Minh Đường chúng tôi thường nhận được thắc mắc từ các anh em thanh niên hay các bác trung niên rằng: “Tại sao tôi tập gym, chạy bộ buổi tối rất chăm nhưng đêm về lại trằn trọc, sáng dậy người uể oải?”. Câu trả lời nằm chính ở thời điểm tập luyện.

1. Giấc ngủ chập chờn, khó đi vào giấc sâu

Khi vận động mạnh, cơ thể tiết ra các hormone như adrenaline và cortisol. Đây là những chất giúp chúng ta tỉnh táo và hưng phấn. Nếu tập sát giờ đi ngủ, nồng độ các chất này chưa kịp hạ xuống, khiến bà con dù rất mệt về thể xác nhưng đầu óc vẫn “tỉnh như sáo”, dẫn đến mất ngủ hoặc ngủ không sâu giấc.

2. Ảnh hưởng đến chức năng tạng phủ

Theo đồng hồ sinh học YHCT, buổi tối (từ 21h trở đi) là thời gian các tạng phủ như Tam tiêu, Hệ miễn dịch và Gan, Thận cần được nghỉ ngơi để thải độc. Việc vận động mạnh ép máu phải dồn về cơ bắp thay vì dồn về tạng phủ để thực hiện chức năng đào thải, lâu dần sẽ làm suy yếu sức đề kháng của cơ thể.

3. Nguy cơ chuột rút và đau mỏi xương khớp

Vào ban đêm, nhiệt độ môi trường hạ thấp. Bà con tập mạnh, mồ hôi ra nhiều gặp khí lạnh bên ngoài rất dễ gây co thắt cơ bắp. Đặc biệt với những người có bệnh lý về xương khớp, việc vận động mạnh buổi tối khiến các khớp không được bôi trơn tốt bằng ban ngày, dễ dẫn đến chấn thương âm thầm.

Đối tượng cần đặc biệt lưu ý tránh vận động mạnh buổi tối

Dù việc tập luyện là tốt, nhưng với một số nhóm đối tượng sau, phòng khám ĐMĐ khuyên bà con cần cực kỳ thận trọng:

• Người cao tuổi: Chức năng điều tiết của cơ thể đã suy giảm, khí huyết kém lưu thông, vận động mạnh buổi tối dễ gây áp lực lên tim mạch.
• Người có tiền sử mất ngủ kinh niên: Hệ thần kinh vốn đã nhạy cảm, chỉ cần một tác động nhỏ từ việc tập luyện cũng có thể khiến bà con thức trắng đêm.
• Phụ nữ trong thời kỳ kinh nguyệt hoặc mãn kinh: Đây là giai đoạn cơ thể cần dưỡng huyết, tránh các hoạt động gây mất sức và làm hao tổn tinh huyết.
• Người làm việc văn phòng căng thẳng: Sau một ngày dài lao động trí óc, cơ thể cần được thư giãn thay vì tiếp tục chịu áp lực từ các bài tập cường độ cao (High-Intensity).

Lời khuyên về thói quen vận động đúng cách vào buổi tối

Chúng tôi không khuyên bà con nằm yên một chỗ cả buổi tối, nhưng hãy thay đổi “phương thức” vận động để phù hợp với quy luật tự nhiên. Thay vì chạy bộ tốc độ cao, nâng tạ nặng hay đá bóng, bà con có thể chuyển sang các bài tập nhẹ nhàng hơn.

Gợi ý các hoạt động phù hợp:

1. Đi bộ thư giãn: Đi bộ chậm rãi quanh sân hoặc trong nhà giúp tiêu hóa thức ăn, lưu thông khí huyết nhẹ nhàng mà không làm tăng nhịp tim quá mức.
2. Tập các bài kéo giãn (Stretching): Giúp giải tỏa căng thẳng cho các nhóm cơ bị bó cứng do ngồi lâu, hỗ trợ cơ thể bước vào trạng thái nghỉ ngơi tốt hơn.
3. Thiền định hoặc hít thở sâu: Đây là cách “vận động” tinh thần tuyệt vời nhất vào buổi tối, giúp bình ổn tâm khí.

Lời khuyên từ Đỗ Minh Đường: Bà con nên kết thúc mọi hoạt động vận động trước khi đi ngủ ít nhất 2 tiếng. Sau khi tập nhẹ, hãy dùng một chút nước ấm và tránh tắm nước lạnh ngay lập tức để bảo vệ dương khí cơ thể.

Lắng nghe cơ thể để điều chỉnh lối sống

Mỗi người có một cơ địa khác nhau, có người tập nhẹ buổi tối vẫn ngủ ngon, nhưng có người chỉ cần đi bộ hơi nhanh một chút là đã thấy bồn chồn. Bà con hãy tự quan sát các dấu hiệu của mình: Nếu sáng dậy thấy người nhẹ nhõm, sảng khoái tức là cách vận động đó phù hợp. Nếu sáng dậy thấy nặng đầu, đắng miệng, mỏi mệt thì đó là tín hiệu cho thấy bà con cần giảm cường độ hoặc chuyển thời gian tập sang buổi sáng.

Y học cổ truyền luôn hướng con người ta đến sự cân bằng. Việc hiểu và tránh vận động mạnh buổi tối chính là bước đầu tiên để bà con trân trọng và giữ gìn vốn quý nhất là sức khỏe của chính mình.

Nếu bà con thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, hụt hơi hoặc có những bất ổn về sức khỏe dù đã điều chỉnh lối sống, đừng ngần ngại tìm đến các chuyên gia để được tư vấn và bắt mạch, thăm khám kịp thời theo đúng tình trạng cơ địa của mình.