4 loại sỏi tiết niệu thường gặp và cách chăm sóc tại nhà cho bà con

Bỗng nhiên thấy đau quặn thắt vùng lưng, tiểu buốt hay nước tiểu có màu lạ, nhiều bà con không khỏi lo lắng chẳng biết mình đang gặp phải vấn đề gì. Những viên sỏi âm thầm hình thành trong hệ tiết niệu không chỉ gây đau đớn mà mỗi loại lại mang một “tính nết” riêng, đòi hỏi chúng ta phải hiểu rõ để có cách chăm sóc đúng đắn.

Sỏi tiết niệu là gì và tại sao chúng lại xuất hiện?

Trong y học cổ truyền, sỏi tiết niệu thường được xếp vào chứng “Lâm bệnh”, cụ thể là Thạch lâm. Bà con có thể hình dung hệ tiết niệu như một dòng chảy, khi dòng chảy này bị ứ trệ, cộng thêm tình trạng “thấp nhiệt” (nóng trong và tích tụ chất cặn bã) kéo dài, các khoáng chất trong nước tiểu sẽ kết tủa lại thành những viên sỏi cứng như đá.

Tùy vào vị trí cư ngụ mà sỏi có các tên gọi khác nhau như sỏi thận, sỏi niệu quản, sỏi bàng quang hay sỏi niệu đạo. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả vị trí chính là thành phần cấu tạo nên chúng, bởi mỗi loại sỏi phản ánh một chế độ sinh hoạt và cơ địa khác nhau của người bệnh.

Điểm mặt các loại sỏi tiết niệu thường gặp nhất

Không phải viên sỏi nào cũng giống nhau. Việc nhận biết mình đang mang loại sỏi nào sẽ giúp bà con điều chỉnh lối sống một cách hiệu quả nhất.

1. Sỏi Canxi – Loại “cứng đầu” phổ biến nhất

Đây là loại sỏi mà đa số bà con gặp phải, chiếm khoảng 80% các trường hợp. Sỏi Canxi thường có hai dạng chính:

• Sỏi Canxi Oxalat: Hình thành khi nồng độ Oxalat trong nước tiểu quá cao. Oxalat thường có nhiều trong một số loại rau xanh đậm, các loại hạt và socola.
• Sỏi Canxi Phosphat: Thường liên quan đến các vấn đề về chuyển hóa hoặc tình trạng nước tiểu quá kiềm.

2. Sỏi Axit Uric – Hệ quả của chế độ ăn giàu đạm

Loại sỏi này thường gặp ở những anh em có thói quen ăn nhiều thịt đỏ, nội tạng động vật hoặc hay uống rượu bia. Khi cơ thể tiêu hóa quá nhiều purin, nồng độ axit uric trong máu và nước tiểu tăng cao, tạo điều kiện cho sỏi hình thành. Sỏi axit uric cũng thường đi kèm với tình trạng đau nhức xương khớp do bệnh Gout.

3. Sỏi San hô (Sỏi nhiễm trùng)

Sỏi này thường có hình dáng như nhánh san hô lấp đầy các đài bể thận. Nguyên nhân chính là do tình trạng viêm nhiễm đường tiết niệu tái đi tái lại nhiều lần. Vi khuẩn làm thay đổi độ pH của nước tiểu, khiến các chất cặn bã kết dính lại rất nhanh. Loại sỏi này nếu không phát hiện sớm có thể gây ảnh hưởng lớn đến chức năng thận.

4. Sỏi Cystine – Do yếu tố cơ địa

Đây là loại sỏi khá hiếm gặp, chủ yếu do yếu tố di truyền khiến thận không hấp thu được một loại axit amin tên là cystine. Kết quả là cystine bị đào thải quá mức qua nước tiểu và kết tinh thành sỏi.

Dấu hiệu cảnh báo bà con cần lưu tâm

Sỏi tiết niệu thường âm thầm “nuôi mình” lớn lên cho đến khi di chuyển hoặc gây tắc nghẽn, lúc đó cơ thể sẽ phát ra những tín hiệu cầu cứu rõ rệt:

• Cơn đau quặn thận: Đau dữ dội khởi phát từ vùng thắt lưng, lan dần xuống vùng bụng dưới và bẹn. Cơn đau thường khiến người bệnh không thể nằm yên ở một tư thế nào.
• Bất thường khi đi tiểu: Tiểu buốt, tiểu rắt, cảm giác đi tiểu không hết hoặc nước tiểu có màu hồng, màu đỏ (tiểu ra máu) do sỏi cọ xát làm tổn thương niêm mạc.
• Nước tiểu đục hoặc có mùi hôi: Đây là dấu hiệu của tình trạng nhiễm trùng đi kèm.
• Triệu chứng toàn thân: Nếu sỏi gây viêm nhiễm nặng, bà con có thể bị sốt, ớn lạnh, buồn nôn hoặc nôn.

Góc nhìn Y học cổ truyền về nguồn cơn của sỏi

Tại Phòng khám Đỗ Minh Đường, chúng tôi quan niệm rằng sỏi không tự nhiên sinh ra. Ngoài yếu tố thói quen, nguồn gốc sâu xa nằm ở sự mất cân bằng bên trong cơ thể:

“Thận chủ thủy, khai khiếu ra tiền âm. Khi thận khí suy yếu, chức năng bài tiết và vận hóa nước bị rối loạn, kết hợp với thấp nhiệt tích tụ lâu ngày ở hạ tiêu sẽ khiến nước tiểu bị cô đặc, lắng cặn thành sỏi.”

Điều này giải thích tại sao cùng một chế độ ăn nhưng có người bị sỏi, có người lại không. Cơ địa “nóng trong”, hay ăn đồ cay nóng, uống ít nước chính là môi trường lý tưởng để “nuôi” sỏi phát triển.

Cách chăm sóc và phòng ngừa sỏi tại nhà

Để bảo vệ hệ tiết niệu luôn khỏe mạnh và ngăn ngừa sỏi tái phát, bà con nên lưu ý những thói quen đơn giản nhưng cực kỳ quan trọng sau đây:

Uống đủ nước – Quy tắc vàng hàng đầu

Nước giúp pha loãng các khoáng chất trong nước tiểu, ngăn chặn chúng kết tinh. Bà con nên uống khoảng 2-2.5 lít nước mỗi ngày, chia đều vào các thời điểm. Một mẹo nhỏ là quan sát màu nước tiểu: nếu nước tiểu có màu vàng nhạt hoặc trong là đạt yêu cầu, nếu vàng đậm nghĩa là cơ thể đang thiếu nước.

Điều chỉnh chế độ ăn uống khoa học

• Giảm muối: Ăn mặn khiến thận đào thải nhiều canxi hơn vào nước tiểu, làm tăng nguy cơ sỏi canxi.
• Cân đối đạm động vật: Hạn chế thịt đỏ, hải sản để giảm nồng độ axit uric.
• Bổ sung rau xanh, trái cây: Đặc biệt là các loại quả có nhiều citrat như cam, chanh vì citrat giúp ngăn chặn sự hình thành sỏi.
• Cảnh giác với thực phẩm giàu oxalat: Nếu bà con có cơ địa dễ bị sỏi, nên hạn chế bớt măng tây, rau cải bina, củ cải đường và trà đặc.

Duy trì vận động thường xuyên

Việc ngồi quá lâu một chỗ khiến nước tiểu ứ trệ, dễ lắng cặn. Vận động nhẹ nhàng như đi bộ, tập dưỡng sinh sẽ giúp hệ tiết niệu hoạt động trơn tru hơn, hỗ trợ quá trình đào thải các viên sỏi nhỏ ra ngoài theo cách tự nhiên.

Thận trọng khi sử dụng các mẹo dân gian

Nhiều bà con truyền tai nhau dùng kim tiền thảo, râu ngô hay mã đề để “đánh” sỏi. Thực tế, các thảo dược này có tác dụng lợi tiểu rất tốt, giúp bào mòn và đẩy sỏi nhỏ ra ngoài. Tuy nhiên, bà con cần lưu ý:

• Không nên lạm dụng quá mức các loại nước lá lợi tiểu trong thời gian quá dài vì có thể gây mất cân bằng điện giải.
• Những người có huyết áp thấp, phụ nữ mang thai hoặc người có thể trạng hư hàn nên tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi dùng.
• Mẹo dân gian thường chỉ có tác dụng hỗ trợ với sỏi kích thước nhỏ, chưa gây biến chứng.

Khi nào sỏi tiết niệu trở nên nguy hiểm?

Dù sỏi có thể chung sống hòa bình trong thời gian dài, nhưng bà con tuyệt đối không được chủ quan nếu xuất hiện các tình trạng sau:

1. Đau bụng dữ dội kèm theo sốt cao, rét run.
2. Tiểu ra máu cục hoặc nước tiểu đục như mủ.
3. Tiểu cực ít hoặc không thể đi tiểu được (bí tiểu).
4. Đau lưng dai dẳng kèm theo sưng phù chân tay.

Đây là những dấu hiệu cảnh báo sỏi đã gây tắc nghẽn nặng hoặc nhiễm trùng thận, cần được can thiệp y tế kịp thời để tránh nguy cơ suy thận hay ứ nước bể thận.

Hy vọng những chia sẻ trên đây đã giúp bà con hiểu rõ hơn về các loại sỏi tiết niệu và biết cách tự chăm sóc bản thân hiệu quả hơn. Mỗi viên sỏi là một lời nhắc nhở chúng ta cần lắng nghe và trân trọng cơ thể mình từ những thói quen nhỏ nhất như việc uống nước hay chọn món ăn mỗi ngày.

Thông tin trên đây chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Hiệu quả chăm sóc và đào thải sỏi còn tùy thuộc vào kích thước, vị trí viên sỏi cũng như cơ địa và thể trạng của mỗi người. Nếu tình trạng đau nhức hoặc tiểu buốt kéo dài ảnh hưởng đến sinh hoạt, bà con nên tìm đến các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám kỹ lưỡng. Nếu muốn được định hướng cách chăm sóc phù hợp nhất với thể trạng riêng của mình, Phòng khám Đỗ Minh Đường luôn sẵn lòng lắng nghe và hỗ trợ tư vấn cho bà con.