Phân loại 3 thể đau khớp phổ biến và hướng xử trí an toàn tại nhà

Đau nhức xương khớp không chỉ đơn thuần là sự rã rời của tay chân khi thời tiết thay đổi, mà còn là tiếng kêu cứu từ bên trong các tạng phủ khi khí huyết không còn lưu thông thuận lợi. Tại Đỗ Minh Đường, chúng tôi luôn quan niệm rằng mỗi cơ địa là một bản thể riêng biệt, vì vậy hiểu đúng “thể bệnh” của mình chính là chìa khóa đầu tiên để bà con tìm lại sự linh hoạt vốn có.

Góc nhìn Nam y về chứng đau khớp theo từng thể bệnh

Trong y học cổ truyền, đau khớp thường được gọi chung là chứng Tý, nghĩa là sự bế tắc, không thông suốt. Khi chính khí (sức đề kháng) của cơ thể suy giảm, các tác nhân bên ngoài như phong (gió), hàn (lạnh), thấp (ẩm) sẽ thừa cơ xâm nhập vào kinh lạc, khiến khí huyết ứ trệ tại các khớp xương mà gây đau.

Tuy nhiên, không phải ai đau khớp cũng giống nhau. Có người càng lạnh càng đau, có người lại sưng nóng đỏ rát. Việc phân chia theo “thể bệnh” giúp chúng ta nhận diện rõ gốc rễ vấn đề để có hướng chăm sóc cá nhân hóa, thay vì dùng chung một công thức cho tất cả mọi người.

1. Thể Phong hàn thấp (Đau khớp khi trời lạnh, ẩm)

Đây là thể bệnh phổ biến nhất mà bà con thường gặp, đặc biệt là ở những người lớn tuổi hoặc người làm việc trong môi trường máy lạnh, ẩm thấp lâu ngày. Các biểu hiện đặc trưng bao gồm:

• Cảm giác đau tăng lên rõ rệt khi thời tiết chuyển lạnh hoặc trời nồm ẩm.
• Khớp có cảm giác tê bì, nặng nề, vận động khó khăn như có vật nặng đeo vào chân tay.
• Cơn đau thường có xu hướng thuyên giảm khi được chườm ấm hoặc xoa dầu nóng.
• Vị trí đau có thể cố định hoặc di chuyển từ khớp này sang khớp khác (thể Phong thắng).

Ví dụ đời thường: Bà con hãy tưởng tượng dòng khí huyết trong kinh lạc giống như dòng nước trong ống dẫn. Khi gặp lạnh, nước đông lại hoặc chảy chậm hơn, gây ra sự tắc nghẽn và áp lực tại các “khúc quanh” chính là các khớp xương của chúng ta.

2. Thể Phong thấp nhiệt (Khớp sưng nóng, đỏ đau)

Khác với thể hàn, thể nhiệt thường xuất hiện trong các đợt viêm cấp tính. Lúc này, tác nhân gây bệnh kết hợp với nhiệt độ cao trong cơ thể tạo nên tình trạng “nóng trong khớp”. Dấu hiệu nhận biết:

• Các khớp sưng to, vùng da quanh khớp đỏ rực và sờ vào thấy nóng hơn hẳn các vùng khác.
• Cơn đau thường dữ dội, nhức nhối, người bệnh có thể kèm theo sốt nhẹ, miệng đắng, nước tiểu vàng.
• Khác với thể hàn, chườm ấm lúc này thường làm cơn đau trầm trọng hơn, người bệnh lại ưa mát.

3. Thể Can thận hư (Đau khớp mãn tính, lâu năm)

Đối với những người bị đau khớp dai dẳng, tái đi tái lại nhiều lần, Nam y thường quy về sự suy yếu của hai tạng Can và Thận. Thận chủ cốt (xương), Can chủ cân (gân). Khi hai tạng này suy yếu, xương cốt không được nuôi dưỡng đầy đủ dẫn đến thoái hóa.

• Đau nhức âm ỉ, cảm giác mỏi nhiều hơn đau, thường đau tăng về chiều tối hoặc khi mệt mỏi.
• Kèm theo các triệu chứng như ù tai, hoa mắt, hay đau lưng mỏi gối, giấc ngủ chập chờn.
• Vận động khớp thường nghe tiếng lục cục, lạo xạo do khô dịch khớp.

Hướng xử trí an toàn và chăm sóc nền tảng tại nhà

Tại Phòng khám Đỗ Minh Đường, chúng tôi tin rằng việc kết hợp giữa hiểu biết chuyên môn và lối sống lành mạnh sẽ giúp bà con kiểm soát tình trạng đau khớp một cách bền vững nhất.

Chăm sóc ngay khi cơn đau xuất hiện

• Đối với thể hàn: Bà con có thể dùng lá ngải cứu rang muối nóng chườm vào vùng đau để tán hàn, thông kinh lạc. Lưu ý nhiệt độ vừa phải để tránh bỏng da.
• Đối với thể nhiệt: Tuyệt đối không xoa dầu nóng hay rượu thuốc có tính cay nóng vào vùng khớp đang sưng đỏ. Nên để khớp nghỉ ngơi hoàn toàn và có thể dùng gạc mát đắp nhẹ để dịu cảm giác rát.
• Giảm tải: Khi đang đau, hãy tạm ngưng các hoạt động mang vác nặng hoặc đứng quá lâu. Hãy để khớp được “thở”.

Duy trì thói quen trong 7-14 ngày

Để ổn định nền tảng, bà con cần thiết lập một lộ trình sinh hoạt điều độ:

• Vận động nhẹ nhàng: Các bài tập như yoga, bơi lội hoặc đơn giản là xoay nhẹ các khớp vào buổi sáng sẽ giúp dịch khớp được lưu thông, tránh tình trạng cứng khớp.
• Giữ ấm cơ thể: Đặc biệt là vùng cổ chân, đầu gối và lưng dưới khi ngủ hoặc khi đi ra ngoài trời lạnh.
• Ngâm chân thảo dược: Sử dụng nước gừng nóng pha muối ngâm chân vào buổi tối giúp dẫn hỏa quy nguyên, hỗ trợ tạng thận và cải thiện lưu thông máu toàn thân.

Nuôi dưỡng nền tảng xương khớp lâu dài

Chăm sóc xương khớp là một hành trình bền bỉ, cần chú trọng vào cả dinh dưỡng và tinh thần:

• Dinh dưỡng: Ưu tiên thực phẩm giàu canxi và collagen tự nhiên từ nước hầm xương, các loại cá, rau xanh đậm. Hạn chế tối đa các đồ ăn quá mặn, nội tạng động vật và rượu bia vì chúng dễ gây kích ứng viêm tại khớp.
• Giấc ngủ: Tạng Thận phục hồi tốt nhất vào ban đêm. Việc ngủ đủ giấc và đúng giờ (trước 11h đêm) là cách “bồi bổ” tự nhiên nhất cho xương cốt.
• Tinh thần: Tránh lo âu, căng thẳng quá mức vì stress kéo dài sẽ làm can khí bị uất kết, ảnh hưởng trực tiếp đến việc nuôi dưỡng gân cơ.

Khi nào bà con cần đi thăm khám sớm?

Mặc dù các mẹo chăm sóc tại nhà có thể hỗ trợ giảm nhẹ triệu chứng, nhưng bà con không nên chủ quan nếu thấy các dấu hiệu sau:

• Cơn đau kéo dài trên 2 tuần không có dấu hiệu thuyên giảm dù đã nghỉ ngơi.
• Khớp bị sưng to bất thường, biến dạng hoặc có tình trạng “khóa khớp” (không thể co duỗi).
• Đau khớp kèm theo sốt cao, sụt cân đột ngột hoặc mệt mỏi quá mức.
• Tình trạng đau ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ và khả năng đi lại hàng ngày.

Mọi thông tin trên đây chỉ mang tính chất tham khảo nhằm giúp bà con có cái nhìn tổng quan về các thể bệnh đau khớp theo y học cổ truyền. Hiệu quả của các phương pháp chăm sóc tại nhà có thể khác nhau tùy vào cơ địa, độ tuổi và tình trạng sức khỏe cụ thể của mỗi người. Chúng tôi khuyên bà con không nên tự ý áp dụng các loại thuốc uống không rõ nguồn gốc khi chưa được tư vấn chuyên môn.

Nếu bà con đang gặp khó khăn với những cơn đau khớp dai dẳng và muốn tìm hiểu rõ thể trạng cá nhân của mình thuộc thể bệnh nào để có hướng chăm sóc đúng nhất, đừng ngần ngại để lại thông tin hoặc đặt câu hỏi. Đội ngũ bác sĩ tại Phòng khám Đỗ Minh Đường luôn sẵn sàng lắng nghe và đồng hành cùng bà con trong hành trình tìm lại sự dẻo dai cho xương khớp.