4 biểu hiện và 3 cách cải thiện mất ngủ do tỳ hư hiệu quả tại nhà

Chào bà con, có phải nhiều người đang gặp tình trạng đêm nằm trằn trọc, dù cơ thể mệt rã rời nhưng mắt vẫn thao láo, hoặc ngủ được một chút lại giật mình tỉnh giấc rồi thức trắng đến sáng? Đừng quá lo lắng và vội vàng tìm đến các loại thuốc ngủ cực đoan, bởi đôi khi gốc rễ của sự mất ngủ không nằm ở cái đầu căng thẳng, mà lại bắt nguồn từ hệ tiêu hóa yếu kém – hay y học cổ truyền gọi là chứng tỳ hư.

Hiểu đúng về mối liên hệ giữa “Cái bụng” và “Giấc ngủ”

Trong quan niệm của y học cổ truyền (YHCT), cơ thể chúng ta là một hệ thống nhất quán, nơi các tạng phủ hỗ trợ và chế ước lẫn nhau. Nhiều bà con thường thắc mắc: “Tôi bị mất ngủ thì liên quan gì đến tỳ vị (tiêu hóa)?”. Thực tế, mối quan hệ này cực kỳ khăng khít và có logic rất rõ ràng.

Tỳ vị – “Công xưởng” cung cấp nguyên liệu cho giấc ngủ

Tạng Tỳ được ví như bộ máy vận chuyển và hóa hóa thức ăn thành chất dinh dưỡng. YHCT có câu “Tỳ vị là nguồn gốc của sinh hóa khí huyết”. Khi bà con ăn uống vào, Tỳ sẽ làm nhiệm vụ chắt lọc tinh hoa để tạo ra Huyết. Mà trong Đông y, Huyết chính là “nhà” của Tâm thần.

Bà con hãy tưởng tượng, Huyết giống như một chiếc giường êm ái, còn Tâm thần (giấc ngủ) là người nằm trên đó. Nếu Tỳ hư yếu, không tạo đủ Huyết, chiếc giường sẽ trở nên chông chênh, thiếu hụt, khiến “người” không thể nằm yên mà sinh ra trằn trọc, mất ngủ. Đó là lý do vì sao những người ăn uống kém, hay đầy bụng thường đi kèm với sắc mặt nhợt nhạt và giấc ngủ không sâu.

Cơ chế “Vị bất hòa tắc ngọa bất an”

Đây là một câu nói kinh điển của người xưa, có nghĩa là khi dạ dày (Vị) không ổn định, không điều hòa thì giấc ngủ chắc chắn sẽ không yên. Khi Tỳ Vị của bà con bị đình trệ, thức ăn không tiêu hóa hết gây ra ứ trệ, sinh nhiệt hoặc sinh đờm thấp. Những tác nhân này nghịch lên trên, quấy nhiễu sự yên tĩnh của hệ thần kinh, khiến bà con dù có nhắm mắt cũng cảm thấy bồn chồn, khó chịu trong người.

Dấu hiệu nhận biết mất ngủ do tỳ hư bà con cần lưu ý

Mất ngủ có nhiều loại, nhưng nếu bà con thấy giấc ngủ của mình đi kèm với các biểu hiện sau đây, thì khả năng cao gốc bệnh đang nằm ở tạng Tỳ:

• Khó đi vào giấc ngủ hoặc ngủ hay mơ: Đêm nằm suy nghĩ mông lung, tâm thần bất an, dù ngủ được cũng thường xuyên gặp mộng mị, tỉnh dậy thấy người uể oải.
• Rối loạn tiêu hóa đi kèm: Thường xuyên thấy đầy bụng, chướng hơi sau khi ăn, đại tiện lúc lỏng lúc nát hoặc cảm giác ăn không ngon miệng.
• Cơ thể mệt mỏi, hụt hơi: Bà con cảm thấy chân tay rã rời, không có sức lực, sắc mặt vàng vọt hoặc nhợt nhạt, hay bị hụt hơi khi nói chuyện hoặc làm việc nặng.
• Hay lo âu, tư duy quá mức: Người xưa nói “Tỳ chủ tư”, nghĩa là Tỳ liên quan đến sự suy nghĩ. Người Tỳ hư thường hay lo nghĩ luẩn quẩn, càng lo nghĩ lại càng hại Tỳ, tạo thành một vòng lẩn quẩn khiến mất ngủ ngày càng nặng.

Bà con cần lưu ý: Các dấu hiệu trên là tín hiệu cảnh báo từ cơ thể. Tuy nhiên, mỗi người có một cơ địa khác nhau, người có thể nhiệt, người có thể hàn, nên biểu hiện sẽ có sự khác biệt nhất định. Việc hiểu đúng tín hiệu là bước đầu tiên để chúng ta điều chỉnh lại lối sống.

Tại sao Tỳ lại bị suy yếu dẫn đến mất ngủ?

Phòng khám Đỗ Minh Đường chúng tôi thường gặp rất nhiều trường hợp bà con bị tỳ hư do chính những thói quen sinh hoạt hàng ngày mà ít ai để ý đến. Có thể điểm qua một vài nguyên nhân chính sau:

• Lao lực và lo nghĩ quá độ: Làm việc quá sức, thức khuya làm việc hoặc suy nghĩ căng thẳng kéo dài trực tiếp làm tổn thương Tỳ khí.
• Ăn uống không điều độ: Thói quen ăn quá nhiều đồ dầu mỡ, đồ ngọt, đồ sống lạnh hoặc ăn uống thất thường (lúc quá đói, lúc quá no) khiến bộ máy tiêu hóa bị quá tải và suy yếu dần.
• Lạm dụng thuốc: Việc tự ý dùng các loại thuốc giảm đau, thuốc kháng sinh hoặc ngay cả thuốc ngủ hóa học trong thời gian dài cũng có thể làm tổn thương niêm mạc dạ dày và chức năng vận hóa của Tỳ.
• Tuổi tác: Càng về già, chức năng của các tạng phủ tự nhiên suy giảm, khí huyết kém đi khiến người cao tuổi rất dễ rơi vào tình trạng mất ngủ do tỳ huyết hư.

Hướng xử trí và chăm sóc giấc ngủ an toàn tại nhà

Để cải thiện tình trạng mất ngủ do tỳ hư, chúng ta không nên chỉ tập trung vào việc làm sao để ngủ được ngay lập tức, mà phải chú trọng vào việc nuôi dưỡng lại “gốc” Tỳ Vị. ĐMĐ gợi ý bà con lộ trình chăm sóc như sau:

Thay đổi ngay từ hôm nay để giảm tải cho Tỳ Vị

Việc đầu tiên bà con cần làm là ngừng làm khó hệ tiêu hóa của mình:

• Ăn đúng giờ, đủ bữa: Tuyệt đối không bỏ bữa sáng và không ăn quá muộn vào buổi tối. Bữa tối nên cách giờ đi ngủ ít nhất 3 tiếng để dạ dày kịp nghỉ ngơi.
• Hạn chế đồ sống lạnh: Các loại nước đá, rau sống, trái cây có tính hàn cao nên hạn chế, thay vào đó hãy ăn đồ ấm, chín để giữ cho “ngọn lửa” tiêu hóa luôn hoạt động tốt.
• Giảm gia vị kích thích: Cay, nóng, quá mặn hoặc quá ngọt đều không tốt cho Tỳ. Bà con nên ưu tiên các món thanh đạm, dễ tiêu hóa.

Duy trì thói quen nền tảng trong 2 tuần

Khi hệ tiêu hóa đã bớt áp lực, bà con cần bắt đầu xây dựng lại nhịp sinh học:

• Massage vùng bụng: Sau khi ăn khoảng 30 phút hoặc trước khi đi ngủ, bà con có thể xoa lòng bàn tay cho ấm rồi xoa quanh rốn theo chiều kim đồng hồ khoảng 50-100 vòng. Việc này giúp thúc đẩy nhu động ruột và làm ấm Tỳ Vị.
• Ngâm chân nước ấm: Trước khi ngủ 20 phút, hãy ngâm chân với nước ấm pha chút muối hoặc gừng. Việc này giúp dẫn hỏa quy nguyên, lưu thông khí huyết và hỗ trợ giấc ngủ rất tốt.
• Tập thói quen ngủ sớm: Hãy cố gắng lên giường trước 23h, ngay cả khi chưa ngủ được cũng hãy nằm thư giãn, thả lỏng toàn bộ cơ thể.

Nuôi dưỡng nền tảng lâu dài (Ăn – Ngủ – Tập)

Về lâu dài, Tỳ hư cần được bồi bổ một cách kiên trì thông qua chế độ dinh dưỡng và tinh thần:

• Thực phẩm bổ Tỳ: Bà con nên đưa vào thực đơn các loại hạt như hạt sen, hoài sơn (củ mài), đậu đen, đậu đỏ, ý dĩ… Đây là những vị thuốc nam quý giá giúp kiện tỳ, an thần cực tốt.
• Vận động nhẹ nhàng: Các bài tập như đi bộ chậm, yoga nhẹ nhàng hoặc khí công giúp khí huyết lưu thông, tránh ứ trệ, từ đó giúp Tỳ vận hóa tốt hơn.
• Giữ tinh thần lạc quan: Học cách buông bỏ những lo âu trước khi vào phòng ngủ. “Tâm an thì giấc ngủ mới ngon”, bà con hãy nhớ kỹ điều này.

Khi nào bà con cần đi thăm khám sớm?

Dù các biện pháp tại nhà có thể giúp cải thiện tình trạng nhẹ, nhưng bà con không nên chủ quan nếu thấy các dấu hiệu sau:

• Mất ngủ kéo dài trên 1 tháng mặc dù đã điều chỉnh lối sống.
• Cơ thể sụt cân nhanh, da dẻ xanh xao, suy nhược trầm trọng.
• Tình trạng mất ngủ kèm theo đau bụng dữ dội, nôn mửa hoặc tiêu chảy kéo dài.
• Thường xuyên rơi vào trạng thái hoảng loạn, lo âu quá mức ảnh hưởng đến công việc và sinh hoạt hàng ngày.

Khi những tín hiệu này xuất hiện, việc thăm khám để định đúng thể trạng và có hướng điều chỉnh chuyên sâu là cực kỳ cần thiết để tránh những biến chứng không đáng có cho sức khỏe toàn thân.

Lời khuyên từ Đỗ Minh Đường

Mất ngủ do tỳ hư không phải là vấn đề có thể giải quyết “một sớm một chiều”. Nó đòi hỏi sự kiên trì và thấu hiểu cơ thể của chính mình. Mỗi người có một thể trạng riêng, có người thiên về hư hàn, có người lại kèm theo uất nhiệt, do đó không có một công thức chung tuyệt đối cho tất cả mọi người.

Tại Phòng khám Đỗ Minh Đường, chúng tôi luôn đề cao tinh thần “Cá nhân hóa”. Việc điều chỉnh giấc ngủ phải đi đôi với việc hồi phục tạng phủ và cân bằng âm dương từ bên trong. Chỉ khi gốc rễ khỏe mạnh, giấc ngủ mới thực sự trọn vẹn và bền vững.

Miễn trừ trách nhiệm: Các thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo, giúp bà con hiểu rõ hơn về cơ chế bệnh lý theo y học cổ truyền. Hiệu quả của các phương pháp chăm sóc tại nhà có thể khác nhau tùy thuộc vào cơ địa và tình trạng sức khỏe cụ thể của mỗi người.

Nếu bà con đang gặp khó khăn với giấc ngủ hoặc muốn được tư vấn sâu hơn về cách chăm sóc sức khỏe theo thể trạng cá nhân, đừng ngần ngại để lại thông tin hoặc câu hỏi dưới đây. Đội ngũ y bác sĩ tại Đỗ Minh Đường luôn sẵn lòng lắng nghe và đồng hành cùng bà con trên hành trình tìm lại giấc ngủ ngon.