9 thực phẩm bổ tỳ ích thận cho người thận kém tiêu hóa yếu

Nhiều bà con khi thấy sức khỏe xuống dốc, thường xuyên đau lưng, mỏi gối lại kèm theo bụng dạ yếu, ăn uống khó tiêu thì rất lo lắng không biết nên bồi bổ thế nào cho đúng. Thận kém và tiêu hóa yếu vốn là hai vấn đề có mối liên hệ mật thiết với nhau trong y học cổ truyền, nếu không biết cách chọn lọc thực phẩm phù hợp, việc ăn uống tùy tiện có thể vô tình làm tăng gánh nặng cho cả hai tạng phủ này.

Mối liên hệ giữa “Thận kém” và “Tiêu hóa yếu” theo góc nhìn Nam y

Trong y học cổ truyền, thận được coi là “tiên thiên chi bản” (gốc rễ của sự sống), còn tỳ vị (tiêu hóa) là “hậu thiên chi bản” (nguồn nuôi dưỡng cơ thể sau khi sinh ra). Hai tạng này hỗ trợ lẫn nhau: Thận dương cung cấp nhiệt năng để tỳ vị “nấu chín” thức ăn, ngược lại, tỳ vị hấp thụ tinh hoa từ thực phẩm để nuôi dưỡng và làm đầy tinh khí cho thận.

Khi thận yếu, đặc biệt là thận dương hư, cơ thể thiếu đi “ngọn lửa” để sưởi ấm và thúc đẩy quá trình tiêu hóa. Điều này dẫn đến tình trạng bà con thường thấy bụng lạnh, đầy hơi, ăn vào dễ đi ngoài phân lỏng ngay. Ngược lại, nếu tiêu hóa quá kém, cơ thể không đủ dưỡng chất để nuôi thận, lâu dần khiến thận ngày càng suy kiệt. Do đó, chế độ ăn cho người vừa thận kém vừa tiêu hóa yếu cần tuân thủ nguyên tắc: Vừa bổ thận, vừa phải kiện tỳ (khỏe bụng) và đặc biệt phải dễ hấp thu.

Người thận kém nhưng tiêu hóa yếu nên ăn gì để khỏe cả đôi đường?

Để cải thiện tình trạng “trên không thông, dưới không thạo”, bà con nên ưu tiên các nhóm thực phẩm có tính chất ôn ấm, kiện tỳ và bổ thận tinh một cách nhẹ nhàng:

1. Các loại ngũ cốc và hạt có tính ấm

Ngũ cốc là nguồn cung cấp năng lượng chính nhưng không gây áp lực lớn cho hệ tiêu hóa nếu biết cách sử dụng:

• Gạo nếp: Có tính ấm, vị ngọt, rất tốt cho người tỳ vị hư hàn, hay đi ngoài phân lỏng do thận dương kém. Tuy nhiên, bà con chỉ nên ăn lượng vừa phải, nấu cháo hoặc đồ xôi mềm để dễ tiêu.
• Hạt sen: Đây là vị thuốc quý trong dân gian giúp kiện tỳ, chỉ tả (cầm đi ngoài) và bồi bổ thận khí. Hạt sen giúp an thần, ngủ ngon, từ đó hỗ trợ thận phục hồi nhanh hơn.
• Hoài sơn (Củ mài): Một thực phẩm vàng cho người tỳ thận đều yếu. Hoài sơn vừa có tác dụng bổ tỳ, vị, vừa giúp ích thận, cố tinh, cực kỳ lành tính và dễ hấp thụ.

2. Nhóm thực phẩm giàu đạm dễ tiêu hóa

Người thận kém cần chất đạm để duy trì sức khỏe, nhưng tiêu hóa yếu lại rất sợ các loại thịt đỏ khó tiêu. Vì vậy, anh em và bà con nên chọn:

• Thịt nạc heo: Có tính bình, vị ngọt, đi vào kinh tỳ, vị, thận. Thịt heo nạc nấu cháo hoặc băm nhỏ, hầm nhừ là nguồn đạm an toàn nhất.
• Cá đồng (cá quả, cá chép): Cá đồng thường lành tính hơn hải sản. Cá quả (cá lóc) giúp bổ tỳ vị, lợi tiểu, rất phù hợp cho người có triệu chứng thận hư kèm phù thũng nhẹ hoặc tiêu hóa kém.
• Trứng gà: Cung cấp dưỡng chất dồi dào nhưng không làm nặng bụng. Tuy nhiên, nên ăn trứng luộc lòng đào hoặc chưng, tránh chiên rán nhiều dầu mỡ.

3. Các loại rau củ và gia vị giúp “ấm bụng”

Để hỗ trợ thận dương và giúp tiêu hóa hoạt động trơn tru, bà con nên bổ sung các loại rau củ có tính chất làm ấm:

• Củ cải trắng: Được ví như nhân sâm mùa đông, giúp hành khí, hỗ trợ tiêu hóa rất tốt, giảm tình trạng đầy hơi, trướng bụng.
• Bí đỏ: Bổ trung ích khí, giúp kiện tỳ vị. Vị ngọt tự nhiên của bí đỏ rất dễ tiêu và tốt cho những người cơ thể suy nhược.
• Gừng, hành, tỏi: Đây là những gia vị có tính cay ấm. Cho thêm một chút gừng vào món ăn hàng ngày giúp tán hàn, làm ấm tỳ vị và hỗ trợ thận dương rất hiệu quả.

Những nhóm thực phẩm cần tránh để không làm bệnh trầm trọng hơn

Bên cạnh việc chọn món ăn đúng, việc “kiêng khem” cũng quan trọng không kém để bảo vệ tạng phủ đang yếu:

• Thực phẩm sống, lạnh (đồ hàn): Như rau sống, gỏi cá, nước đá, các loại trái cây có tính quá lạnh (như dưa hấu, dừa). Những đồ này dễ làm tổn thương tỳ dương, gây đau bụng, đi ngoài ngay lập tức.
• Đồ ăn nhiều dầu mỡ, chiên rán: Nhóm này cực kỳ khó tiêu, gây đình trệ khí huyết tại vùng trung tiêu (bụng), làm tỳ vị càng thêm mệt mỏi.
• Thực phẩm quá mặn: Muối đi vào thận, nhưng ăn quá mặn sẽ làm thận phải làm việc quá tải, gây tích nước và tăng huyết áp, ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng thận.
• Chất kích thích: Rượu bia, thuốc lá làm tiêu hao tinh huyết, khiến thận khí tổn thương nghiêm trọng và làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột.

Lưu ý trong sinh hoạt dành cho bà con

Chế độ ăn chỉ là một phần, để cải thiện tận gốc vấn đề thận kém và tiêu hóa yếu, bà con cần lưu ý thêm cách ăn và lối sống:

“Ăn chậm, nhai kỹ” không chỉ là lời khuyên suông. Khi nhai kỹ, thức ăn được trộn đều với enzyme trong nước bọt, giúp giảm tải tối đa cho dạ dày và tỳ vị vốn đang yếu ớt.

• Ăn đúng giờ: Không nên để quá đói mới ăn và cũng không nên ăn quá no trong một bữa. Chia nhỏ bữa ăn là giải pháp tốt nhất.
• Giữ ấm vùng bụng và lưng: Thận và tiêu hóa đều rất sợ lạnh. Bà con nên chú ý mặc ấm, nhất là vùng đại chùy (sau cổ) và vùng thắt lưng.
• Tập luyện nhẹ nhàng: Các bài tập như đi bộ, xoa bụng theo chiều kim đồng hồ sau khi ăn 30 phút giúp kích thích nhu động ruột và lưu thông khí huyết.

Mỗi người có một cơ địa và mức độ hư yếu khác nhau, do đó những hướng dẫn về thực phẩm trên đây mang tính chất tham khảo chung để bà con điều chỉnh lối sống hàng ngày. Nếu tình trạng thận kém kèm tiêu hóa yếu kéo dài, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt như mất ngủ, sụt cân, đau lưng triền miên, bà con không nên tự ý dùng thuốc mà cần thăm khám để xác định rõ thể bệnh.

Tại Phòng khám Đỗ Minh Đường, chúng tôi luôn đề cao tinh thần “Cá nhân hóa” trong từng liệu trình. Nếu bà con cần được tư vấn chuyên sâu hơn về tình trạng sức khỏe của mình cũng như cách chăm sóc phù hợp theo thể trạng riêng, đừng ngần ngại để lại câu hỏi hoặc liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời.