3 nhóm thực phẩm và gợi ý món ăn bồi bổ xương khớp theo Đông y

Bà con mình thường có câu “ăn gì bổ nấy”, nhưng với các bệnh lý về xương khớp, không phải cứ ăn thật nhiều là sẽ tốt. Thực tế, Đông y quan niệm việc bồi bổ xương khớp không chỉ đơn thuần là nạp dinh dưỡng mà còn là quá trình cân bằng tạng phủ, giúp khí huyết lưu thông để nuôi dưỡng hệ thống khớp xương từ sâu bên trong.

Quan niệm bồi bổ xương khớp trong Đông y: Khỏe từ tạng phủ

Trong Y học cổ truyền (YHCT), xương khớp không tồn tại độc lập mà có mối quan hệ mật thiết với hệ thống tạng phủ. Đông y cho rằng “Thận chủ cốt tủy”, “Can chủ cân”. Điều này có nghĩa là sức khỏe của xương cốt phụ thuộc vào tinh tạng Thận, còn sự linh hoạt của gân cơ lại do tạng Can (gan) điều huyết nuôi dưỡng. Khi tạng phủ suy yếu, khí huyết không đủ để tưới tắm cho khớp xương, dẫn đến tình trạng khô khớp, thoái hóa và đau nhức.

Chính vì vậy, thực phẩm bổ xương khớp theo Đông y không chỉ tập trung vào việc cung cấp canxi hay collagen như Tây y, mà quan trọng nhất là phải có tác dụng bồi bổ vào hai tạng Can và Thận. Khi gốc rễ là tạng phủ khỏe mạnh, khí huyết dồi dào thì xương khớp tự khắc sẽ dẻo dai và bền bỉ hơn.

Những nhóm thực phẩm “vàng” cho xương khớp theo góc nhìn Nam y

Tại Đỗ Minh Đường, chúng tôi luôn hướng bà con đến việc sử dụng các thực phẩm gần gũi trong đời sống hằng ngày nhưng mang lại giá trị dược tính cao. Dưới đây là những nhóm thực phẩm bà con nên ưu tiên trong thực đơn:

1. Thực phẩm bồi bổ tạng Thận (Bổ cốt tủy)

Vì Thận làm chủ xương tủy, nên những thực phẩm có tác dụng ích thận, bổ tinh sẽ giúp xương chắc khỏe từ bên trong:

• Các loại hạt (Đặc biệt là hạt đen): Theo thuyết ngũ sắc của Đông y, màu đen đi vào tạng Thận. Bà con có thể dùng đậu đen, vừng đen (mè đen). Trong đó, vừng đen không chỉ bổ thận mà còn giúp nhuận tràng, rất tốt cho người lớn tuổi bị đau khớp kèm táo bón.
• Đỗ trọng: Đây là một vị thuốc nam quý, thường được dùng nấu canh hoặc hầm xương. Đỗ trọng có tác dụng bồi bổ can thận, làm mạnh gân cốt rất rõ rệt.
• Hải sản vỏ cứng: Tôm, cua, ốc cung cấp nguồn dưỡng chất dồi dào để nuôi dưỡng cốt tủy. Tuy nhiên, bà con cần lưu ý nếu đang trong cơn đau Gout cấp thì cần phải kiêng khem nhóm này.

2. Thực phẩm bồi bổ tạng Can (Nuôi dưỡng gân cơ)

Để khớp xương cử động trơn tru, linh hoạt, gân cơ quanh khớp cần được nuôi dưỡng bởi dòng máu sạch và dồi dào từ tạng Can:

• Rau xanh lá đậm: Rau bina, cải bẹ xanh, rau ngót… chứa nhiều chất chống oxy hóa, giúp thanh lọc huyết, hỗ trợ gan hoạt động tốt hơn để điều tiết máu đến các khớp.
• Các loại quả mọng: Quả dâu tằm, táo đỏ là những thực phẩm “dưỡng huyết” rất tốt trong Đông y, giúp giảm tình trạng co cứng cơ và khô dịch khớp.

3. Nhóm thực phẩm giúp hành khí, hoạt huyết (Giảm đau nhức)

Đông y quan niệm “Thông bất thống, thống bất thông” – nghĩa là khí huyết lưu thông thì không đau, nếu đau là do tắc nghẽn. Các loại gia vị có tính ấm sẽ giúp “hành khí”, đẩy lùi hàn thấp gây đau nhức:

• Gừng, tỏi, nghệ: Đây là những “kháng sinh tự nhiên” giúp tiêu viêm, hoạt huyết và làm ấm kinh lạc. Bà con nên thêm vào các món ăn hằng ngày để hỗ trợ giảm sưng đau khớp do nhiễm lạnh.
• Rượu nếp cẩm: Dùng một lượng nhỏ vừa phải có tác dụng dẫn huyết, giúp các chất dinh dưỡng từ thực phẩm dễ dàng đi đến các khớp xương ở xa như cổ tay, cổ chân.

Gợi ý món ăn bài thuốc tốt cho người đau nhức xương khớp

Thay vì chỉ ăn uống rời rạc, bà con có thể kết hợp các nguyên liệu thành những món ăn bài thuốc (Dược thiện) để tăng cường hiệu quả:

Canh chân giò hầm đỗ trọng và tục đoạn: Dùng cho người già bị thoái hóa khớp, lưng đau gối mỏi. Đỗ trọng và tục đoạn giúp bổ thận, chân giò cung cấp chất keo tự nhiên cho khớp.

Cháo hạt sen – đậu đen: Phù hợp cho người thường xuyên mệt mỏi, đau nhức xương khớp kèm theo mất ngủ. Món ăn này vừa giúp bổ thận, vừa an thần, kiện tỳ.

Gà hầm lá ngải cứu: Ngải cứu có tính ấm, giúp trừ hàn thấp, cực kỳ tốt cho bà con bị đau khớp mỗi khi trời trở lạnh hoặc mưa ẩm.

Những lưu ý quan trọng khi bổ sung dinh dưỡng cho xương khớp

Dù thực phẩm có tốt đến đâu, bà con cũng cần sử dụng đúng cách và phù hợp với cơ địa của mình. Phòng khám Đỗ Minh Đường xin đưa ra một số lời khuyên như sau:

• Lắng nghe cơ địa: Mỗi người có một thể trạng khác nhau (người thể hàn, người thể nhiệt). Ví dụ, người hay bị nóng trong, táo bón nên hạn chế dùng quá nhiều gừng, tỏi.
• Không lạm dụng: Thực phẩm bổ xương khớp cần sự bền bỉ, không nên ăn quá nhiều một lúc gây đầy bụng, khó tiêu, ảnh hưởng đến tạng Tỳ (hệ tiêu hóa).
• Tránh thực phẩm gây “trệ” khí huyết: Bà con nên hạn chế ăn quá nhiều đồ chua chát, thực phẩm quá lạnh (đồ đá, đồ lạnh từ tủ lạnh) vì dễ làm khí huyết ngưng trệ, khiến tình trạng đau nhức nặng hơn.
• Đối tượng cần thận trọng: Những bà con có bệnh lý nền như tiểu đường, cao huyết áp hoặc suy thận cần tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi áp dụng các món hầm bổ dưỡng để tránh làm tăng chỉ số đường huyết hay huyết áp.

Việc chú trọng vào thực phẩm bổ xương khớp theo Đông y là một phần quan trọng trong phác đồ chăm sóc sức khỏe bền vững. Tuy nhiên, dinh dưỡng chỉ đóng vai trò hỗ trợ và nuôi dưỡng. Nếu bà con thấy tình trạng đau nhức kéo dài, sưng tấy hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến vận động, đó có thể là dấu hiệu của những tổn thương sâu bên trong cần được can thiệp chuyên sâu hơn.

Thông tin về các loại thực phẩm nêu trên chỉ mang tính chất tham khảo dựa trên nguyên lý Y học cổ truyền. Hiệu quả sử dụng có thể khác nhau tùy thuộc vào cơ địa và tình trạng sức khỏe thực tế của mỗi người. Nếu tình trạng đau nhức xương khớp không cải thiện hoặc có dấu hiệu chuyển biến nặng, bà con nên chủ động đi thăm khám để được chẩn đoán chính xác.

Để có một chế độ dinh dưỡng và hướng chăm sóc cá nhân hóa phù hợp nhất với thể trạng của mình, bà con có thể liên hệ với Phòng khám Đỗ Minh Đường. Đội ngũ chuyên gia của chúng tôi luôn sẵn sàng lắng nghe và đồng hành cùng bà con trong hành trình tìm lại sự dẻo dai cho xương khớp.