Giải mã 3 thể bệnh gây mất ngủ và cách chăm sóc giấc ngủ tại nhà

Nhiều bà con thường thắc mắc vì sao cùng là nỗi khổ mất ngủ, trằn trọc hàng đêm nhưng khi đi thăm khám, mỗi người lại được kê một lộ trình và lời khuyên khác nhau. Thực tế, trong Y học cổ truyền (YHCT), mất ngủ không chỉ là một căn bệnh đơn thuần mà là hệ quả của sự mất cân bằng tạng phủ bên trong, vốn khác biệt hoàn toàn tùy theo cơ địa mỗi người.

Mất ngủ dưới góc nhìn Y học cổ truyền: Không chỉ là chuyện thiếu ngủ

Trong Đông y, mất ngủ được gọi là “Thất miên” hoặc “Bất mị”. Khác với cách nhìn nhận thông thường chỉ tập trung vào việc làm sao để cắt đứt cơn tỉnh táo ngay lập tức, YHCT coi giấc ngủ là tấm gương phản chiếu sức khỏe của các tạng phủ như Tâm, Can, Tỳ, Thận và sự lưu thông của khí huyết. Khi các yếu tố này bị rối loạn, “thần” không có nơi trú ngụ, dẫn đến tình trạng khó đi vào giấc ngủ hoặc ngủ không sâu giấc.

Chúng tôi luôn quan niệm rằng mỗi cơ thể là một hệ sinh thái riêng biệt. Ví dụ, hãy tưởng tượng cơ thể như một cỗ máy: có người mất ngủ vì “máy” quá nóng (nhiệt), có người lại do “nhiên liệu” cạn kiệt (huyết hư), hoặc có người do bộ phận điều khiển bị quá tải (áp lực tâm lý). Chính vì “gốc bệnh” khác nhau nên cách tiếp cận để hỗ trợ điều trị chắc chắn không thể giống nhau.

Vì sao cùng mất ngủ nhưng “thuốc” mỗi người một khác?

Sở dĩ có sự khác biệt trong việc tư vấn và bốc thuốc là bởi YHCT tập trung vào tính “cá nhân hóa”. Dựa trên các thể bệnh phổ biến, chúng ta có thể hiểu vì sao lại có sự khác biệt này:

1. Thể Tâm tỳ lưỡng hư (Do lo nghĩ, làm việc quá sức)

Trường hợp này thường gặp ở những bà con làm việc trí óc căng thẳng hoặc người già suy nhược. Triệu chứng đi kèm thường là ăn uống kém, hay quên, tim đập hồi hộp, sắc mặt nhợt nhạt. Với thể này, mục tiêu chính là bồi bổ tỳ vị để sinh ra huyết, từ đó nuôi dưỡng tâm thần.

2. Thể Can uất hóa hỏa (Do stress, nóng nảy)

Anh em nào hay bị áp lực công việc, dễ cáu gắt, thường xuyên thấy đau đầu, đỏ mắt, đắng miệng thì rất dễ rơi vào thể này. Khi gan (Can) bị uất ức lâu ngày sẽ sinh nhiệt (hỏa), nhiệt này bốc lên làm nhiễu loạn tâm thần gây mất ngủ. Cách xử lý lúc này phải là giải tỏa uất kết, thanh nhiệt ở gan chứ không chỉ đơn thuần là an thần.

3. Thể Tâm thận bất giao (Mất cân bằng âm dương)

Bà con thường thấy triệu chứng người nóng trong, hay đổ mồ hôi trộm, đau lưng mỏi gối, hay mơ màng khi ngủ. Đây là tình trạng phần “thủy” của thận không đủ để kìm giữ phần “hỏa” của tâm, khiến hỏa bốc lên mạnh mẽ. Lộ trình hỗ trợ phải tập trung vào việc tư âm, giáng hỏa, giúp tâm và thận kết nối lại với nhau.

Mỗi người một cơ địa, mỗi người một hoàn cảnh sống. Việc dùng chung một đơn thuốc cho tất cả các ca mất ngủ không chỉ thiếu hiệu quả mà đôi khi còn làm mất đi thời điểm vàng để phục hồi sức khỏe nền tảng.

Hướng chăm sóc giấc ngủ an toàn tại nhà cho bà con

Để cải thiện chất lượng giấc ngủ, bên cạnh việc tuân thủ lộ trình của bác sĩ, bà con có thể áp dụng các biện pháp hỗ trợ sau đây tùy theo thể trạng:

Thay đổi thói quen ngay hôm nay

• Giảm kích thích: Ngừng sử dụng điện thoại, máy tính ít nhất 1 tiếng trước khi ngủ để tránh ánh sáng xanh làm ức chế hormone giấc ngủ.
• Ổn định không gian: Giữ phòng ngủ tối, thoáng mát và yên tĩnh.
• Thư giãn tâm trí: Tránh đọc các tin tức tiêu cực hoặc suy nghĩ về công việc tồn đọng vào buổi tối.

Duy trì thói quen trong 7-14 ngày

• Ngâm chân thảo dược: Sử dụng nước ấm hòa chút muối và gừng để ngâm chân trước khi ngủ 20 phút. Việc này giúp khí huyết lưu thông, đưa máu từ đầu xuống chân, giảm căng thẳng thần kinh.
• Tập thở sâu: Dành 10-15 phút tập thở bụng nhẹ nhàng để làm dịu hệ thần kinh giao cảm.
• Trà thảo mộc nhẹ: Có thể dùng các loại trà quen thuộc như tâm sen, nụ hoa tam thất hoặc lá vông nem (lưu ý dùng liều lượng vừa phải theo hướng dẫn phổ thông).

Xây dựng nền tảng lâu dài

• Dinh dưỡng: Bổ sung các món ăn tốt cho tâm tỳ như cháo hạt sen, long nhãn hoặc các loại rau xanh đậm màu.
• Vận động: Tập luyện nhẹ nhàng như đi bộ, yoga hoặc dưỡng sinh vào buổi chiều để cơ thể được giải phóng năng lượng dư thừa.

Khi nào bà con cần đi thăm khám sớm?

Mất ngủ đôi khi chỉ là tạm thời do thay đổi thời tiết hoặc áp lực ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu bà con thấy các dấu hiệu sau thì nên tìm đến các chuyên gia để được tư vấn chuyên sâu:

• Tình trạng mất ngủ kéo dài liên tục trên 1 tháng dù đã thay đổi lối sống.
• Mất ngủ kèm theo các triệu chứng bất thường như đau ngực, khó thở, sụt cân nhanh hoặc lo âu quá mức.
• Giấc ngủ chập chờn khiến cơ thể suy nhược, không thể tập trung làm việc và sinh hoạt vào ban ngày.
• Lạm dụng các loại thuốc ngủ tây y nhưng không thấy cải thiện hoặc bị lệ thuộc vào thuốc.

Tại Phòng khám Đỗ Minh Đường, chúng tôi luôn đề cao tinh thần “Nam dược trị Nam nhân”, ưu tiên việc thấu hiểu căn nguyên từ phía bà con để đưa ra những lời khuyên sát thực nhất. Việc điều chỉnh giấc ngủ bằng YHCT là một quá trình kiên trì, tập trung vào việc phục hồi chức năng tạng phủ để cơ thể tự thiết lập lại nhịp sinh học tự nhiên, giúp giấc ngủ đến một cách nhẹ nhàng và bền vững.

*Lưu ý: Nội dung trên chỉ mang tính chất tham khảo. Hiệu quả của các phương pháp hỗ trợ có thể khác nhau tùy thuộc vào cơ địa và tình trạng sức khỏe cụ thể của mỗi người. Để có lộ trình chăm sóc tốt nhất, bà con nên nhận sự tư vấn trực tiếp từ chuyên gia.

Nếu bà con đang gặp khó khăn về giấc ngủ và muốn hiểu rõ thể trạng của mình thuộc nhóm nào, hãy để lại thông tin hoặc đặt câu hỏi để các bác sĩ tại Đỗ Minh Đường hỗ trợ tư vấn và định hướng cách chăm sóc phù hợp nhất.