12 bài tập phục hồi chức năng sau mổ cột sống chuẩn an toàn

Phục hồi chức năng sau mổ cột sống là “chìa khóa vàng” giúp bà con sớm lấy lại khả năng vận động, tránh những biến chứng không đáng có hậu phẫu. Hiểu được nỗi lo lắng về việc làm sao để đĩa đệm nhanh lành và cơ thể dẻo dai trở lại, phòng khám Đỗ Minh Đường (ĐMĐ) xin chia sẻ những hướng dẫn chi tiết về lộ trình chăm sóc và tập luyện an toàn nhất ngay dưới đây.

Phục hồi chức năng sau mổ cột sống: Tại sao bà con không nên lơ là?

Nhiều bà con thường nghĩ rằng, sau khi trải qua ca mổ thoát vị đĩa đệm hay chỉnh sửa cột sống là bệnh đã khỏi hoàn toàn và có thể sinh hoạt như bình thường. Tuy nhiên, thực tế ca phẫu thuật mới chỉ giải quyết được phần “ngọn” là giải phóng chèn ép. Để cột sống thực sự vững chắc và linh hoạt, quá trình phục hồi chức năng chiếm tới 50% sự thành công của cả liệu trình.

Việc phục hồi chức năng sau phẫu thuật thường được áp dụng cho các trường hợp:

• Người vừa mổ thoát vị đĩa đệm do các biến chứng chèn ép dây thần kinh, tủy sống.
• Người bị biến dạng cột sống do chấn thương, tai nạn hoặc cong vẹo bẩm sinh.
• Bệnh nhân phẫu thuật do thoái hóa cột sống nặng, mất khả năng vận động tự nhiên.

Chúng tôi luôn nhấn mạnh với bà con rằng, nếu không tập luyện đúng cách, vùng cơ xung quanh cột sống dễ bị yếu đi, dẫn đến nguy cơ tái phát hoặc hình thành các vết sẹo xơ dính gây đau nhức dai dẳng.

Lộ trình phục hồi chức năng theo từng giai đoạn vàng

Tùy vào thể trạng của mỗi người mà thời gian lành thương sẽ khác nhau, nhưng nhìn chung, lộ trình phục hồi tại nhà thường được chia làm hai giai đoạn chính:

1. Giai đoạn cấp (Ngay sau khi xuất viện)

Ở giai đoạn này, cột sống của bà con còn rất yếu, vết mổ đang trong quá trình liền miệng. Do đó, ưu tiên hàng đầu là nghỉ ngơi và vận động nhẹ nhàng tại chỗ:

• Nghỉ ngơi đúng tư thế: Bà con nên nằm trên nệm có độ cứng vừa phải để nâng đỡ cột sống tốt nhất, tránh nằm nệm quá lún.
• Vật lý trị liệu hỗ trợ: Nếu có điều kiện, bà con có thể kết hợp các liệu pháp như chiếu đèn hồng ngoại, điện xung hoặc đắp paraffin để giảm đau và tăng cường lưu thông máu vùng vết mổ.
• Vận động thụ động: Thực hiện các động tác co duỗi nhẹ nhàng các khớp chi dưới để tránh tình trạng đông máu và tê bì chân tay do nằm quá lâu.

2. Giai đoạn ổn định (Từ 1 – 3 tuần sau mổ)

Khi vết mổ đã ổn định và cảm giác đau giảm dần, bà con cần bắt đầu lộ trình tập luyện bài bản hơn để lấy lại tầm vận động:

• Từ ngày 1 đến ngày 7: Tập trung vào các bài tập thở, tập gồng cơ bụng và cơ tứ đầu đùi để duy trì sức mạnh cơ bắp mà không gây áp lực lên cột sống.
• Sau 2 tuần: Bà con có thể bắt đầu sử dụng nẹp lưng hỗ trợ và tập ngồi thẳng lưng.
• Từ 3 tuần trở đi: Dần dần quay lại với các sinh hoạt nhẹ nhàng nhưng tuyệt đối phải đeo đai nẹp theo hướng dẫn của bác sĩ và duy trì tư thế lao động chuẩn.

Bà con lưu ý: Quá trình tập luyện cần thực hiện từ từ, “lắng nghe” cơ thể mình. Nếu thấy đau nhói hoặc tê buốt bất thường tại vùng mổ, cần dừng lại ngay và tham khảo ý kiến chuyên gia.

12 bài tập phục hồi chức năng cột sống an toàn tại nhà

Dưới đây là 12 bài tập phổ biến được thiết kế để cải thiện chức năng vận động, hô hấp và tuần hoàn cho bà con sau mổ cột sống:

1. Bài tập cử động cổ bàn chân

Bài tập này cực kỳ đơn giản, bà con có thể thực hiện ngay khi đang nằm nghỉ trên giường. Nó giúp máu huyết lưu thông tốt hơn từ chân về tim.

• Nằm ngửa, thả lỏng toàn thân, đặc biệt là vùng mông và thắt lưng.
• Từ từ gập bàn chân về phía đầu gối, sau đó duỗi thẳng hết mức về phía sau.
• Thực hiện đều đặn mỗi bên 10 lần.

2. Bài tập trượt gót chân

Động tác này giúp linh hoạt khớp gối và hông mà không gây vặn xoắn cột sống thắt lưng.

• Nằm ngửa, hai chân duỗi thẳng.
• Từ từ co đầu gối lại, trượt gót chân trên mặt giường kéo về phía mông (trong giới hạn không đau).
• Sau đó trượt chân trở lại tư thế ban đầu. Lặp lại 10 lần mỗi bên.

3. Bài tập co giãn cơ bụng

Cơ bụng khỏe sẽ giúp san sẻ bớt gánh nặng cho cột sống thắt lưng của bà con.

• Nằm ngửa, hai đầu gối co lại, bàn chân chạm giường.
• Hai tay đặt hai bên sườn, dùng lực nhẹ ép về phía lưng, gồng nhẹ cơ bụng và giữ trong 5 giây.
• Thả lỏng và hít thở sâu.

4. Bài tập nâng chân thẳng

Bài tập này giúp làm khỏe cơ đùi và cơ vùng chậu.

• Nằm ngửa, một chân co, một chân duỗi thẳng.
• Gồng cơ bụng để cố định thắt lưng xuống mặt giường.
• Nâng chân duỗi lên cao khoảng 15-30cm, giữ trong 1-5 giây rồi hạ xuống từ từ. Thực hiện mỗi bên 10 lần.

5. Bài tập gập gối sát ngực

Giúp kéo giãn nhẹ nhàng các nhóm cơ vùng thắt lưng, giảm cảm giác căng cứng.

• Nằm ngửa, co hai gối, dùng hai tay ôm dưới khoeo chân kéo nhẹ về phía ngực.
• Giữ yên trong 20 giây, kết hợp hít thở đều. Lặp lại mỗi bên 5 lần.

6. Bài tập co giãn gân khoeo

Bà con nằm ngửa, co gối, dùng tay đỡ đùi rồi từ từ duỗi thẳng chân lên cao cho đến khi thấy căng ở phía sau đùi. Giữ 20 giây và thực hiện 5 lần mỗi bên.

7. Bài tập gồng cơ bụng nâng đầu

Nằm ngửa, hai gối co. Gồng cơ bụng, từ từ nâng đầu và vai khỏi mặt giường một chút, giữ 2 giây rồi nằm xuống. Bài tập này giúp tăng sức bền cốt lõi.

8. Bài tập cầu thăng bằng (Nâng mông)

Đây là bài tập quan trọng để phục hồi cơ mông và lưng dưới.

• Nằm ngửa, co gối, hai tay duỗi dọc thân mình.
• Gồng mông và bụng, nâng vùng hông lên sao cho từ vai đến gối tạo thành đường thẳng.
• Giữ 15 giây rồi hạ xuống. Thực hiện 5 lần.

9. Bài tập bắt chéo chân

Nằm ngửa, bắt chéo chân này lên chân kia theo kiểu chữ ngũ, sau đó dùng tay kéo chân còn lại về phía ngực để làm giãn cơ mông sâu. Giữ 20 giây mỗi bên.

10. Bài tập tựa lưng vào tường

Khi bà con đã có thể đứng vững, hãy tập đứng tựa lưng vào tường, khoảng cách chân cách tường 30cm. Từ từ hạ thấp gối xuống khoảng 45 độ (tư thế xuống tấn nhẹ), giữ lưng thẳng sát tường trong 5 giây rồi đứng lên.

11. Bài tập kiễng gót chân

Đứng thẳng, tay bám vào tường làm điểm tựa. Từ từ kiễng cao hai gót chân, giữ 5 giây rồi hạ xuống. Động tác này giúp bắp chân khỏe và cải thiện thăng bằng.

12. Nhóm bài tập phục hồi vùng cổ

Nếu bà con phẫu thuật cột sống cổ, hãy thực hiện các động tác gập, duỗi, nghiêng và xoay đầu một cách chậm rãi. Mỗi động tác giữ từ 5-10 giây và lặp lại 10-15 lần để tránh cứng cổ.

Lời khuyên từ ĐMĐ để bà con phục hồi nhanh chóng và an toàn

Bên cạnh việc tập luyện, chế độ chăm sóc và dinh dưỡng đóng vai trò rất lớn trong việc hồi sức. Phòng khám ĐMĐ xin lưu ý bà con một số điểm sau:

Về sinh hoạt và vận động

• Đeo đai hỗ trợ: Tuyệt đối tuân thủ việc đeo đai nẹp theo chỉ dẫn để cố định cột sống khi đi lại hoặc ngồi.
• Tránh áp lực đột ngột: Trong ít nhất 2 tháng đầu, bà con tuyệt đối không được khuân vác vật nặng, không vặn mình đột ngột hay ngồi lái xe đường dài.
• Đi lại nhẹ nhàng: Đừng nằm quá nhiều một chỗ, mỗi ngày nên dành thời gian đi lại nhẹ nhàng trong nhà để khí huyết lưu thông.

Về chế độ dinh dưỡng

Cơ thể sau mổ cần rất nhiều năng lượng để tái tạo mô và liền vết thương. Bà con nên chú ý:

• Bổ sung Đạm và Canxi: Ăn nhiều thịt nạc, cá, trứng, sữa và các loại đậu để cơ bắp nhanh hồi phục và xương chắc khỏe.
• Tăng cường Vitamin: Rau xanh và trái cây tươi cung cấp Vitamin C, D và chất xơ giúp vết thương nhanh lành và tránh táo bón (việc rặn khi đi đại tiện rất có hại cho cột sống vừa mổ).
• Uống đủ nước: Giúp các đĩa đệm giữ được độ ẩm và hỗ trợ quá trình trao đổi chất của cơ thể.

Phục hồi chức năng sau mổ cột sống là một hành trình cần sự kiên trì và cẩn trọng. Chúng tôi hy vọng những chia sẻ trên sẽ giúp bà con có thêm kiến thức để tự chăm sóc mình tại nhà một cách hiệu quả nhất. Chúc bà con sớm bình phục và lấy lại niềm vui trong cuộc sống!

Lưu ý: Các bài tập trên mang tính chất tham khảo phổ thông. Trước khi thực hiện, bà con nên tham khảo ý kiến của bác sĩ phẫu thuật hoặc chuyên gia vật lý trị liệu trực tiếp điều trị để đảm bảo bài tập phù hợp với tình trạng vết mổ thực tế của mình.