Suy thận mạn: Nhận biết 5 giai đoạn, dấu hiệu và cách bảo vệ thận

Chào bà con, chắc hẳn ai trong chúng ta khi nghe đến hai chữ “suy thận” cũng không khỏi lo lắng, bất an bởi đây là căn bệnh bào mòn sức khỏe âm thầm nhưng để lại hệ lụy rất nặng nề. Đặc biệt là suy thận mạn – một hành trình dài đòi hỏi sự kiên trì và thấu hiểu cơ thể, nếu không được phát hiện sớm sẽ khiến đôi thận ” kiệt quệ” không thể phục hồi.

Tại phòng khám Đỗ Minh Đường, chúng tôi đã đồng hành cùng rất nhiều bà con trong cuộc chiến chống lại căn bệnh này. Bài viết dưới đây sẽ giúp bà con hiểu rõ hơn về các giai đoạn, dấu hiệu cũng như cách chăm sóc để bảo vệ chức năng thận một cách tốt nhất.

Suy thận mạn là gì và tại sao lại nguy hiểm?

Bà con có thể hiểu đơn giản, thận giống như một nhà máy lọc nước tinh vi nhất của cơ thể. Suy thận mạn (CKD) là tình trạng nhà máy này bị hư hại, mất dần chức năng lọc máu và đào thải chất độc một cách từ từ trong nhiều tháng hoặc nhiều năm.

Khác với suy thận cấp tính diễn ra nhanh và có thể phục hồi, suy thận mạn thường tiến triển âm thầm, không thể đảo ngược hoàn toàn. Khi thận suy yếu, các chất thải và chất lỏng dư thừa tích tụ lại trong cơ thể, giống như rác thải không được đổ, lâu ngày sẽ gây độc cho toàn bộ các cơ quan khác.

Nhận diện 5 giai đoạn tiến triển của bệnh

Y học hiện đại chia suy thận mạn thành 5 giai đoạn dựa trên chỉ số mức lọc cầu thận (eGFR). Việc hiểu mình đang ở giai đoạn nào là cực kỳ quan trọng để có hướng chăm sóc phù hợp:

Giai đoạn 1: Tổn thương nhẹ

Ở giai đoạn này, thận vẫn hoạt động khá tốt với chỉ số eGFR trên 90. Bà con hầu như không thấy triệu chứng gì lạ thường. Đôi khi chỉ tình cờ phát hiện qua xét nghiệm nước tiểu thấy có chứa protein (đạm niệu).

Giai đoạn 2: Suy giảm nhẹ chức năng thận

Chỉ số eGFR giảm xuống còn khoảng 60 – 89. Thận bắt đầu làm việc vất vả hơn một chút nhưng cơ thể vẫn chưa có biểu hiện rõ rệt. Đa số bà con vẫn chủ quan ở giai đoạn này vì thấy mình vẫn khỏe mạnh bình thường.

Giai đoạn 3: Suy giảm trung bình

Đây là giai đoạn “bản lề”, chỉ số eGFR lúc này chỉ còn 30 – 59. Thận bắt đầu đuối sức, không còn lọc sạch được hết chất thải. Bà con bắt đầu cảm thấy cơ thể có những thay đổi như:

• Thường xuyên mệt mỏi, thiếu sức sống.
• Chân tay có dấu hiệu hơi phù nề, đặc biệt là vào buổi sáng hoặc sau khi đứng lâu.
• Đau mỏi vùng thắt lưng dưới.
• Nước tiểu có màu sẫm hơn hoặc có nhiều bọt lâu tan.
• Ngứa da, khó ngủ hoặc hay bị chuột rút.

Giai đoạn 4: Suy giảm nặng

Chỉ số eGFR rơi xuống mức 15 – 29. Thận đã bị tổn thương nghiêm trọng. Các độc tố tích tụ nhiều gây ra tình trạng buồn nôn, ăn không ngon miệng, da xanh xao do thiếu máu. Ở giai đoạn này, các chuyên gia thường phải chuẩn bị phương án lọc máu cho bệnh nhân.

Giai đoạn 5: Suy thận giai đoạn cuối

Lúc này eGFR dưới 15, thận gần như đã ngừng hoạt động hoàn toàn. Cơ thể bị nhiễm độc nặng, gây đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Người bệnh bắt buộc phải sử dụng các biện pháp can thiệp thay thế như lọc máu, chạy thận nhân tạo hoặc ghép thận để duy trì sự sống.

Tại sao chúng ta lại bị suy thận mạn?

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, nhưng phổ biến nhất là từ các bệnh lý nền không được kiểm soát tốt:

• Huyết áp cao và Tiểu đường: Đây là “bộ đôi” nguy hiểm nhất. Đường huyết cao làm hỏng các mạch máu nhỏ trong thận, còn huyết áp cao tạo áp lực lớn khiến bộ lọc của thận bị xơ hóa.
• Các bệnh lý tại thận: Viêm cầu thận, sỏi thận kéo dài gây tắc nghẽn, thận đa nang… nếu không chữa trị dứt điểm sẽ dẫn đến suy mạn.
• Lạm dụng thuốc Tây y: Việc tự ý dùng các loại thuốc giảm đau, kháng viêm không steroid (NSAIDs) trong thời gian dài là “liều thuốc độc” đối với đôi thận.
• Lối sống thiếu khoa học: Thói quen ăn quá mặn, hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia và tình trạng béo phì cũng làm gia tăng áp lực, khiến thận nhanh chóng xuống cấp.

Những dấu hiệu bà con cần lưu tâm ngay

Đừng đợi đến khi đau không chịu nổi mới đi khám, hãy lắng nghe cơ thể qua những tín hiệu sau:

• Phù nề: Sưng mắt cá chân, bàn chân hoặc bọng mắt do tích tụ chất lỏng.
• Thay đổi thói quen tiểu tiện: Đi tiểu nhiều hơn về đêm, nước tiểu có bọt hoặc màu lạ (như nước trà đặc).
• Mệt mỏi kéo dài: Cảm giác hụt hơi, hoa mắt, chóng mặt do thận không sản xuất đủ hormone tạo máu.
• Ngứa ngáy, nổi mẩn: Do các chất thải trong máu không được lọc sạch nên phát tán qua da.
• Hơi thở có mùi: Miệng có mùi khai hoặc cảm thấy ăn uống mất ngon, sợ thịt.

Biến chứng nguy hiểm nếu không can thiệp kịp thời

Suy thận mạn không chỉ dừng lại ở thận, nó kéo theo sự sụp đổ của cả hệ thống cơ thể:

“Thận yếu thì xương đau, tim mệt, phổi phù”. Khi thận hỏng, bà con dễ đối mặt với nguy cơ loãng xương, gãy xương, các bệnh lý tim mạch như suy tim, đột quỵ, hoặc tình trạng phù phổi cấp cực kỳ nguy hiểm.

Chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng – “Chìa khóa” bảo vệ thận

Bên cạnh việc tuân thủ các chỉ định chuyên khoa, chế độ chăm sóc tại nhà quyết định rất lớn đến tốc độ tiến triển của bệnh. Phòng khám Đỗ Minh Đường khuyên bà con nên thực hiện các nguyên tắc sau:

1. Nguyên tắc ăn uống “vàng” cho người suy thận

• Giảm muối: Đây là quy định bắt buộc. Tuyệt đối tránh đồ ăn đóng hộp, dưa muối, mắm cốt. Nên ăn nhạt nhất có thể để giảm áp lực cho thận và hạ huyết áp.
• Kiểm soát chất đạm (Protein): Không nên ăn quá nhiều thịt đỏ, nội tạng động vật. Nên ưu tiên các loại đạm dễ tiêu từ cá hoặc đạm thực vật theo hướng dẫn của chuyên gia.
• Thận trọng với Kali và Phốt pho: Các loại quả như chuối, cam, hay thực phẩm nhiều phốt pho như sữa, các loại hạt cần được cân đối kỹ lưỡng để tránh gây rối loạn nhịp tim.
• Uống nước đúng cách: Không nên uống quá nhiều nước cùng một lúc, chỉ uống đủ theo nhu cầu cơ thể hoặc theo lượng nước tiểu hàng ngày (ở giai đoạn nặng).

2. Thay đổi lối sống lành mạnh

• Tuyệt đối không hút thuốc, uống rượu: Những chất này gây co mạch, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu máu nuôi thận.
• Vận động nhẹ nhàng: Đi bộ, tập dưỡng sinh hoặc các bài tập yoga nhẹ nhàng giúp máu huyết lưu thông, nâng cao sức đề kháng.
• Ngủ đủ giấc: Tránh thức khuya, giữ tinh thần lạc quan. Sự căng thẳng (stress) cũng là yếu tố khiến huyết áp tăng cao, gây hại cho thận.

3. Thận trọng khi dùng thuốc

Bà con tuyệt đối không tự ý mua thuốc nam, thuốc bắc không rõ nguồn gốc hoặc nghe theo các mẹo truyền tai chưa được kiểm chứng. Mọi loại thuốc đưa vào cơ thể đều qua thận, nếu dùng sai sẽ khiến thận suy nhanh hơn.

Suy thận mạn là một cuộc chiến dài hơi. Tuy không thể làm cho thận trở lại như lúc ban đầu ở những giai đoạn muộn, nhưng nếu bà con phát hiện sớm, có lối sống khoa học và phương pháp chăm sóc đúng đắn, chúng ta hoàn toàn có thể chung sống hòa bình với bệnh, kéo dài tuổi thọ và duy trì chất lượng cuộc sống tốt.

Hy vọng những chia sẻ trên đây của phòng khám Đỗ Minh Đường sẽ giúp bà con có cái nhìn đầy đủ và đúng đắn hơn để bảo vệ “bộ máy lọc máu” quý giá của mình. Chúc bà con luôn nhiều sức khỏe và bình an!