5 thể mất ngủ thường gặp và dấu hiệu nhận biết theo Nam y

Có bao giờ anh em, chị em mình rơi vào cảnh đêm nào cũng trằn trọc, nằm chờ giấc ngủ đến trong vô vọng, hay cứ vừa chợp mắt được chút là lại giật mình tỉnh giấc chưa? Mất ngủ không đơn thuần chỉ là “không ngủ được”, mà trong Nam y, mỗi kiểu chợp chờn ấy lại là một tiếng kêu cứu riêng biệt của tạng phủ bên trong cơ thể bà con ạ.

Tại Phòng khám Đỗ Minh Đường (ĐMĐ), chúng tôi quan niệm rằng để dứt được nỗi lo này, trước hết phải “bắt đúng bệnh, nhận đúng thể”. Bởi lẽ, mất ngủ do tâm hỏa khác hoàn toàn với mất ngủ do thận hư hay tỳ kém. Bài viết dưới đây sẽ giúp bà con tự nhận biết mình đang thuộc thể mất ngủ nào để có hướng chăm sóc cơ thể đúng đắn nhất.

1. Thể Tâm Tỳ Lưỡng Hư: Ngủ không sâu, hay quên và mệt mỏi

Đây là thể bệnh cực kỳ phổ biến ở những người lao động trí óc cường độ cao, suy nghĩ quá nhiều hoặc những người sau một trận ốm dài khiến khí huyết bị hao tổn. Trong Đông y, Tâm chủ thần minh, Tỳ chủ vận hóa. Khi cả hai tạng này đều yếu (lưỡng hư), huyết không đủ để nuôi dưỡng tâm thần, dẫn đến giấc ngủ chập chờn.

Dấu hiệu nhận biết điển hình:

• Khó đi vào giấc ngủ, ngủ rất hay mơ màng, dễ bị thức giấc bởi tiếng động nhỏ.
• Ăn uống không ngon miệng, bụng hay đầy chướng, đại tiện phân thường nát.
• Sắc mặt nhợt nhạt, hay hồi hộp, đánh trống ngực.
• Trí nhớ giảm sút, hay quên, cơ thể lúc nào cũng cảm thấy mệt mỏi, hụt hơi.

Lời khuyên từ ĐMĐ: Với thể này, bà con nên ưu tiên các loại thực phẩm bổ tỳ, dưỡng tâm như hạt sen, long nhãn, đại táo. Tránh làm việc quá sức vào buổi tối để tâm trí được thảnh thơi trước khi đi ngủ.

2. Thể Can Khí Uất Kết: Mất ngủ kèm theo bực dọc, căng thẳng

Anh em, chị em nào thường xuyên chịu áp lực từ công việc, cuộc sống, hay phải kìm nén cảm xúc thường rất dễ rơi vào thể này. Tạng Can trong cơ thể có chức năng sơ tiết, giúp khí huyết lưu thông. Khi chúng ta bị stress, khí không thoát được ra ngoài (uất kết), hóa hỏa và quấy nhiễu giấc ngủ.

Dấu hiệu nhận biết điển hình:

• Mất ngủ kèm theo tâm trạng u uất, hay thở dài hoặc dễ cáu gắt vô cớ.
• Hay có cảm giác căng tức ở vùng ngực sườn hoặc đau đầu đỉnh đầu.
• Miệng đắng, họng khô, phụ nữ thường hay bị rối loạn kinh nguyệt trước kỳ.
• Giấc ngủ thường đến muộn, trằn trọc do suy nghĩ luẩn quẩn không dứt.

3. Thể Tâm Thận Bất Giao: Đêm trằn trọc, nóng trong người

Thường gặp ở người trung cao tuổi hoặc những người có cơ địa âm hư hỏa vượng. Bình thường, “thủy” của Thận phải đi lên để làm mát “hỏa” của Tâm. Khi sự cân bằng này mất đi, hỏa vượng lên phía trên khiến tâm thần không yên, dẫn đến mất ngủ triền miên.

Dấu hiệu nhận biết điển hình:

• Khó ngủ, ngủ ít, đôi khi thức trắng đêm.
• Hay bị nóng bừng mặt, lòng bàn tay bàn chân nóng (ngũ tâm phiền nhiệt).
• Thường xuyên bị ù tai, hay quên, đau lưng mỏi gối.
• Đêm ngủ hay ra mồ hôi trộm (đạo hãn).

Lưu ý: Đây là thể bệnh cần sự kiên trì trong việc điều dưỡng khí huyết và cân bằng âm dương. Bà con không nên tự ý dùng các loại thuốc hạ hỏa quá mạnh dễ gây ảnh hưởng đến chức năng tạng thận.

4. Thể Vị Bất Hòa: Mất ngủ do bụng dạ không yên

Dân gian ta có câu “Vị bất hòa thì nằm không yên”. Những người có thói quen ăn đêm quá no, ăn nhiều đồ dầu mỡ, cay nóng hoặc người có bệnh lý về dạ dày thường rất hay mắc thể mất ngủ này.

Dấu hiệu nhận biết điển hình:

• Sau khi ăn no thấy bụng đầy ách, khó chịu dẫn đến không thể ngủ được.
• Hay bị ợ hơi, ợ chua, nấc cụt hoặc cảm giác buồn nôn.
• Hơi thở có mùi hôi, rêu lưỡi thường dày và vàng.
• Giấc ngủ chập chờn, thường xuyên thấy đau tức vùng thượng vị khi nằm xuống.

5. Thể Tâm Đởm Khí Hư: Ngủ hay giật mình, lo sợ

Thể này thường gặp ở những người có thần kinh yếu, dễ bị xúc động hoặc sau khi gặp một cú sốc tâm lý, sợ hãi quá mức. Đởm (mật) chủ về lòng can đảm, khi khí của Tâm và Đởm bị hư suy, con người trở nên yếu đuối, dễ sợ hãi.

Dấu hiệu nhận biết điển hình:

• Ngủ không sâu, rất hay bị giật mình tỉnh giấc và sau đó khó ngủ lại.
• Thường xuyên nằm mơ thấy những điều đáng sợ, bị bóng đè.
• Hay có cảm giác lo âu, nhát gan, sợ sệt những điều vô cớ.
• Thường kèm theo triệu chứng mệt mỏi, tinh thần uể oải, không tập trung.

Hướng xử trí an toàn tại nhà cho bà con

Dù thuộc thể mất ngủ nào, việc thiết lập lại một lối sống khoa học cũng là “chìa khóa” đầu tiên để bà con tìm lại giấc ngủ ngon. Chúng tôi gợi ý một số thói quen bà con có thể áp dụng ngay:

• Ngâm chân nước ấm: Trước khi đi ngủ 30 phút, bà con nên ngâm chân với nước ấm pha chút muối hoặc gừng. Điều này giúp dẫn hỏa quy nguyên, lưu thông khí huyết xuống phía dưới, giúp tâm an, dễ ngủ.
• Giờ giấc sinh hoạt: Cố gắng đi ngủ trước 23h. Đây là khung giờ vàng để tạng phủ nghỉ ngơi và phục hồi năng lượng.
• Chế độ ăn uống: Hạn chế các chất kích thích như trà, cà phê vào buổi chiều tối. Buổi tối nên ăn thanh đạm, tránh ăn quá no hoặc quá muộn.
• Thư giãn tinh thần: Tập các bài yoga nhẹ nhàng, thiền định hoặc nghe nhạc không lời để giải tỏa áp lực can khí trước khi lên giường.

Mất ngủ là một vấn đề phức tạp, phản ánh sự mất cân bằng bên trong cơ thể. Những thông tin trên mang tính chất tham khảo giúp bà con có cái nhìn tổng quan về thể trạng của mình. Hiệu quả của các biện pháp chăm sóc tại nhà có thể khác nhau tùy thuộc vào cơ địa và mức độ bệnh của mỗi người.

Nếu tình trạng mất ngủ kéo dài trên 1 tháng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và công việc, bà con nên tìm đến các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám. Tại Đỗ Minh Đường, chúng tôi luôn sẵn lòng lắng nghe và hỗ trợ bà con tìm ra hướng chăm sóc sức khỏe cá nhân hóa, phù hợp nhất với từng thể trạng cụ thể. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào về tình trạng của mình, anh em, chị em đừng ngần ngại để lại câu hỏi để được đội ngũ chuyên gia tư vấn kỹ lưỡng hơn nhé!