4 thể mất ngủ thường gặp và cách nhận diện để tránh chữa sai bệnh

Bà con thường nghĩ cứ mất ngủ là do “thần kinh yếu” nên vội vàng tìm đủ mọi loại thuốc để ép cơ thể đi vào giấc ngủ, nhưng thực tế việc chữa mất ngủ sai thể bệnh giống như “râu ông nọ chắp cằm bà kia”. Tại Đỗ Minh Đường, chúng tôi hiểu rằng mỗi người có một cơ địa khác nhau, và việc giải quyết tận gốc giấc ngủ cần bắt đầu từ việc hiểu đúng bản chất của từng thể bệnh theo y học cổ truyền.

Mất ngủ trong y học cổ truyền: Không chỉ là chuyện ở cái đầu

Trong y học cổ truyền, mất ngủ được gọi là chứng “Thất miên” hoặc “Bất mị”. Khác với cách nhìn nhận thông thường chỉ tập trung vào hệ thần kinh, chúng tôi quan niệm giấc ngủ là kết quả của sự cân bằng giữa âm và dương, giữa khí và huyết trong toàn bộ cơ thể. Khi các tạng phủ như Tâm, Can, Tỳ, Thận bị rối loạn, “thần” sẽ không có nơi trú ngụ, dẫn đến tình trạng trằn trọc, ngủ không sâu giấc hoặc thức trắng đêm.

Hãy tưởng tượng cơ thể chúng ta như một ngôi nhà. Giấc ngủ chính là lúc gia chủ (tức là “Thần”) đi ngủ. Nếu ngôi nhà quá nóng (nhiệt), quá ồn ào (khí uất), hoặc nền móng lung lay (huyết hư), gia chủ chắc chắn không thể yên giấc. Bởi vậy, việc dùng chung một bài thuốc cho mọi người mà không phân biệt thể bệnh chẳng khác nào việc nhà hỏng mái nhưng lại đi sửa cửa, vừa tốn thời gian vừa không mang lại hiệu quả bền vững.

Nhận diện các thể mất ngủ thường gặp để tránh chữa sai

Để bà con dễ hình dung, chúng tôi phân loại một số thể bệnh mất ngủ điển hình mà đa số mọi người hay mắc phải nhưng lại dễ nhầm lẫn trong cách xử lý:

1. Thể Tâm tỳ lưỡng hư: Càng mệt càng không ngủ được

Đây là tình trạng thường gặp ở những người làm việc quá sức, lo nghĩ nhiều hoặc người mới ốm dậy. Khi Tỳ vị yếu, việc chuyển hóa thức ăn thành huyết bị đình trệ, dẫn đến Tâm không được nuôi dưỡng.

• Biểu hiện: Ngủ chập chờn, dễ giật mình, ăn uống kém ngon, hay quên, người mệt mỏi, sắc mặt nhợt nhạt.
• Đặc điểm: Bà con thường thấy mình mệt rũ người nhưng nằm xuống mắt cứ thao láo, đầu óc vẩn vơ những chuyện không đâu.

2. Thể Can khí uất kết: Mất ngủ vì “tức mình”

Thể bệnh này xuất hiện nhiều ở người hay bị áp lực, stress kéo dài hoặc dễ nổi nóng. Can (gan) chủ về sơ tiết, khi khí không thông sẽ hóa hỏa, hun đốt tâm thần.

• Biểu hiện: Khó đi vào giấc ngủ, hay chiêm bao thấy ác mộng, ngực bụng đầy trướng, hay thở dài, tính tình gắt gỏng.
• Đặc điểm: Chỉ cần một chút chuyện bực mình là cả đêm đó coi như mất trắng, sáng dậy cảm thấy đắng miệng và đau hai bên sườn.

3. Thể Tâm thận bất giao: “Lửa” trên cao, “nước” dưới thấp

Thường gặp ở người cao tuổi hoặc người suy nhược lâu ngày. Theo nguyên lý, nước của Thận phải đi lên để làm mát Tâm, lửa của Tâm phải đi xuống để làm ấm Thận. Khi sự kết nối này bị đứt gãy, cơ thể rơi vào trạng thái mất cân bằng nghiêm trọng.

• Biểu hiện: Mất ngủ kèm theo nóng trong người, hay đổ mồ hôi trộm, đau lưng mỏi gối, ù tai, lòng bàn tay bàn chân nóng.
• Đặc điểm: Người bệnh thường cảm thấy bồn chồn, bứt rứt trong lòng, rất khó để tìm được một tư thế nằm thoải mái.

4. Thể Vị bất hòa: Ngủ không yên vì cái bụng

Cổ nhân có câu: “Vị bất hòa tắc ngọa bất an”, nghĩa là dạ dày không ổn thì nằm ngủ không yên. Thể này do ăn uống thất thường, ăn quá no hoặc quá nhiều đồ dầu mỡ trước khi đi ngủ.

• Biểu hiện: Ngủ hay trăn trở, bụng đầy chướng, ợ hơi, đôi khi thấy buồn nôn hoặc cảm giác nóng rát vùng thượng vị.
• Đặc điểm: Cảm giác như thức ăn vẫn nằm nguyên ở cổ họng, khiến giấc ngủ trở nên nặng nề, mệt mỏi.

Hệ lụy khi chữa mất ngủ sai cách

Việc bà con tự ý sử dụng các loại lá cây, mẹo dân gian hoặc thuốc an thần khi chưa hiểu rõ mình thuộc thể bệnh nào có thể dẫn đến nhiều vấn đề:

• Cơ thể mệt mỏi kéo dài: Việc ép cơ thể ngủ bằng “ngoại lực” khiến giấc ngủ không chất lượng, sáng dậy người nặng nề, đầu óc không tỉnh táo.
• Rối loạn chức năng tạng phủ: Ví dụ, người thể hàn lại dùng quá nhiều trà tâm sen (vốn có tính hàn) sẽ làm tỳ vị hư hàn hơn, dẫn đến tiêu chảy, ăn uống khó tiêu.
• Nhờn thuốc: Khi chỉ giải quyết phần ngọn, theo thời gian liều dùng sẽ phải tăng lên nhưng thời gian ngủ lại ngắn lại, gốc bệnh ngày càng lún sâu.

Lời khuyên chăm sóc giấc ngủ an toàn tại nhà

Thay vì vội vã tìm đến các giải pháp mạnh, chúng tôi khuyến khích bà con bắt đầu bằng việc điều chỉnh lối sống dựa trên tinh thần y học dân tộc:

Giấc ngủ không phải là một đích đến, nó là một quá trình chuẩn bị của cả cơ thể từ khi thức dậy cho đến lúc đặt lưng xuống giường.

• Ngâm chân nước ấm: Đây là cách rất tốt để dẫn hỏa quy nguyên, giúp lưu thông khí huyết. Bà con có thể dùng nước ấm pha chút muối hạt và gừng tươi ngâm khoảng 15-20 phút trước khi ngủ.
• Ổn định tâm lý: Trước khi ngủ 1 tiếng, hãy gác lại mọi lo âu. Tập bài thở bụng sâu để làm dịu thần kinh, giúp Can khí được thư thái.
• Chế độ ăn uống: Tránh ăn quá no sau 7 giờ tối. Với những người thể Tâm tỳ hư, có thể dùng thêm long nhãn, hạt sen trong các món ăn hàng ngày để bồi bổ huyết cho tâm.
• Vận động nhẹ nhàng: Các bài tập như đi bộ, yoga hoặc dưỡng sinh giúp khí huyết lưu thông, tránh ứ trệ – một trong những nguyên nhân gây mất ngủ ở người trung niên.

Mất ngủ không đơn thuần chỉ là thiếu ngủ, đó là tiếng cầu cứu của các tạng phủ bên trong cơ thể. Hiểu đúng thể bệnh là chìa khóa vàng để bà con tìm lại những đêm ngon giấc đúng nghĩa.

Thông tin trên đây mang tính chất chia sẻ kiến thức tham khảo, giúp bà con có cái nhìn tổng quan hơn về tình trạng của mình. Tùy vào cơ địa, độ tuổi và bệnh lý nền mà mỗi người sẽ có những biểu hiện và mức độ đáp ứng khác nhau. Nếu tình trạng mất ngủ kéo dài, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và sinh hoạt, bà con nên chủ động tìm đến các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám.

Phòng khám Đỗ Minh Đường luôn sẵn sàng đồng hành, lắng nghe những chia sẻ của bà con về sức khỏe. Nếu cần tư vấn kỹ hơn về cách chăm sóc giấc ngủ theo từng thể trạng riêng biệt, đừng ngần ngại kết nối với chúng tôi để được các chuyên gia hỗ trợ tận tình.