3 nguyên nhân và 3 cách cải thiện mất ngủ thể Tâm Tỳ hư tại nhà

Nhiều bà con thường than phiền rằng dù đã thử đủ mọi cách, từ đếm cừu đến dùng thuốc hỗ trợ, nhưng giấc ngủ vẫn chập chờn, sáng dậy cơ thể mệt mỏi, ăn uống không ngon miệng. Thực tế, tình trạng này trong Y học cổ truyền thường xuất phát từ thể “Tâm Tỳ lưỡng hư” – khi cả hệ thống tiêu hóa và hệ thần kinh đều đang kêu cứu vì suy nhược.

Mất ngủ thể tâm tỳ hư là gì dưới góc nhìn Y học cổ truyền?

Trong quan niệm của Y học cổ truyền, giấc ngủ không đơn thuần là hoạt động nghỉ ngơi của não bộ mà là kết quả của sự hòa hợp giữa các tạng phủ. Tâm (tim) chủ về thần minh, Tỳ (hệ tiêu hóa) chủ về vận hóa đồ ăn thức uống để tạo ra huyết. Khi bà con gặp tình trạng Tâm Tỳ hư, có nghĩa là “nhà máy” sản xuất máu (Tỳ) hoạt động kém, dẫn đến nguồn nuôi dưỡng cho “vị thuyền trưởng” (Tâm) bị thiếu hụt.

Bà con có thể hình dung giống như một ngọn đèn dầu: Tỳ là nơi cung cấp dầu, còn Tâm là ngọn lửa. Khi dầu cạn, ngọn lửa sẽ chập chờn, không ổn định, khiến giấc ngủ trở nên bồn chồn, dễ giật mình. Đây không chỉ là câu chuyện của riêng giấc ngủ mà là sự suy yếu hệ thống của cả cơ thể.

Dấu hiệu nhận biết mất ngủ do Tâm Tỳ hư

Mất ngủ thể này thường không xuất hiện đơn lẻ mà đi kèm với một chuỗi các biểu hiện suy nhược cơ thể. Bà con nên lưu ý nếu thấy bản thân hoặc người thân có các dấu hiệu sau:

• Khó đi vào giấc ngủ, ngủ không sâu, thường xuyên chiêm bao, dễ tỉnh giấc giữa đêm và khó ngủ lại.
• Sắc mặt nhợt nhạt, không tươi tắn, môi nhợt, thường xuyên thấy hoa mắt chóng mặt do huyết hư.
• Ăn uống kém ngon miệng, bụng hay đầy trướng, đại tiện thường lỏng nát hoặc không thành khuôn.
• Tinh thần uể oải, hay quên, đánh trống ngực (hồi hộp), cơ thể thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, hụt hơi.
• Lưỡi bệu, có vết hằn răng ở rìa lưỡi, rêu lưỡi trắng mỏng.

Tại sao bà con lại rơi vào thể bệnh này?

Phòng khám Đỗ Minh Đường chúng tôi nhận thấy có 3 nhóm nguyên nhân chính thường gặp trong đời sống hiện đại khiến Tâm Tỳ bị tổn thương:

1. Lao lực và lo nghĩ quá độ: Việc suy nghĩ, lo âu kéo dài sẽ làm hao tổn tâm huyết. Đồng thời, “tư thương tỳ” – lo nghĩ nhiều quá cũng khiến tạng tỳ bị đình trệ, không hấp thu được dưỡng chất.
2. Chế độ ăn uống thất thường: Ăn quá nhiều đồ lạnh, đồ sinh sống, hoặc ăn uống không đúng giờ giấc làm tạng Tỳ bị tổn thương, không đủ khả năng tạo huyết để nuôi Tâm.
3. Sau khi ốm dậy hoặc phụ nữ sau sinh: Đây là giai đoạn cơ thể mất đi một lượng lớn khí huyết. Nếu không được bồi bổ đúng cách, tạng phủ sẽ suy yếu dần dẫn đến mất ngủ kinh niên.

Hướng chăm sóc và cải thiện tại nhà cho người mất ngủ thể Tâm Tỳ hư

Với thể bệnh này, nguyên tắc cốt lõi là “Kiện tỳ dưỡng tâm, ích khí bổ huyết”. Bà con có thể áp dụng các biện pháp hỗ trợ sau đây để cải thiện nền tảng sức khỏe:

1. Chế độ dinh dưỡng “vàng” cho tạng Tỳ

Vì Tỳ là nguồn gốc của hậu thiên, bà con cần đặc biệt chú ý đến việc ăn uống để hồi phục nguồn sinh lực:

• Nên ưu tiên các thực phẩm có tác dụng kiện tỳ, dưỡng tâm như: hạt sen, long nhãn, táo tàu, củ mài (hoài sơn), ý dĩ, đậu đỏ.
• Sử dụng các loại thịt giàu dinh dưỡng nhưng dễ tiêu như thịt gà, thịt bò, cá đồng nấu chín kỹ.
• Hạn chế tuyệt đối đồ ăn sống lạnh (kem, nước đá, rau sống), đồ chua cay hoặc các chất kích thích như cà phê, trà đặc vào buổi chiều tối.

2. Bài tập xoa bóp hỗ trợ giấc ngủ

Mỗi buổi tối trước khi đi ngủ, bà con có thể dành 10-15 phút để thực hiện các động tác sau:

• Xoa bụng: Đặt hai bàn tay chồng lên nhau, xoa quanh vùng rốn theo chiều kim đồng hồ khoảng 50 vòng. Việc này giúp kích thích Tỳ vị vận hóa tốt hơn.
• Ngâm chân nước ấm: Sử dụng nước ấm khoảng 40 độ C, có thể thêm chút gừng và muối, ngâm chân trong 20 phút. Điều này giúp dẫn hỏa quy nguyên, an thần rất tốt.

3. Thiết lập lối sống “thuận tự nhiên”

Đỗ Minh Đường luôn khuyến khích bà con giữ tinh thần lạc quan. Hãy học cách buông bỏ những lo âu trước khi bước chân vào giường ngủ. Một buổi tối thư giãn bằng âm nhạc nhẹ nhàng hoặc đọc một vài trang sách có nội dung tích cực sẽ giúp Tâm được yên ổn hơn.

“Trong Y học cổ truyền, trị mất ngủ không chỉ là tìm lại giấc ngủ, mà là lập lại sự cân bằng cho ngũ tạng. Khi tạng Tỳ khỏe mạnh, Tâm huyết đầy đủ thì giấc ngủ sẽ tự khắc đến một cách tự nhiên và bền vững.”

Lưu ý an toàn dành cho bà con

Mặc dù các mẹo dân gian và chế độ dinh dưỡng rất tốt cho sức khỏe, tuy nhiên bà con cần lưu ý:

• Các hướng dẫn trên chỉ mang tính chất tham khảo, hỗ trợ cải thiện trong các trường hợp nhẹ hoặc mới khởi phát.
• Những người có bệnh lý nền về tiểu đường nên thận trọng khi dùng nhiều long nhãn hoặc các loại thực phẩm ngọt.
• Người đang bị cảm sốt, đầy bụng do tích trệ thực phẩm cấp tính không nên tự ý áp dụng các bài thuốc bổ huyết ngay.

Mất ngủ thể Tâm Tỳ hư là một tình trạng suy nhược đòi hỏi sự kiên trì trong điều chỉnh lối sống và bồi bổ đúng cách. Nếu tình trạng mất ngủ kéo dài kèm theo sụt cân nhanh hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt, bà con nên tìm đến các chuyên gia Y học cổ truyền để được thăm khám và có hướng xử trí phù hợp nhất với cơ địa của mình.

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo, hiệu quả có thể khác nhau tùy thuộc vào cơ địa và thể trạng của mỗi người. Nếu bà con đang gặp vấn đề về giấc ngủ và cần được định hướng theo thể trạng cụ thể, Phòng khám Đỗ Minh Đường sẵn sàng hỗ trợ tư vấn và gợi ý cách chăm sóc phù hợp nhất.