6 nhóm nguyên nhân và cách xử lý ho dai dẳng an toàn tại nhà

Những cơn ho dai dẳng, “ông ổng” cả ngày lẫn đêm không chỉ khiến bà con mệt rã rời, đau tức ngực mà còn gây phiền toái vô cùng trong sinh hoạt và giao tiếp. Thay vì lo lắng hay tùy tiện dùng thuốc, việc hiểu rõ căn nguyên và phân loại đúng tình trạng ho sẽ giúp chúng ta có hướng chăm sóc sức khỏe an toàn, hiệu quả ngay tại nhà.

Bệnh ho dưới góc nhìn y khoa: Phản xạ tự nhiên hay dấu hiệu bệnh lý?

Thực tế, ho không phải lúc nào cũng là xấu. Dưới góc độ sinh lý, ho là một phản xạ có điều kiện của cơ thể, xuất hiện đột ngột nhằm tống xuất các vật thể lạ, chất bài tiết, vi khuẩn hoặc các dị nguyên gây kích thích ra khỏi đường hô hấp. Đây chính là cách hệ hô hấp “tự làm sạch” để bảo vệ phổi.

Tuy nhiên, nếu tình trạng này lặp lại liên tục, đó là dấu hiệu cho thấy niêm mạc đường thở đang bị tổn thương hoặc viêm nhiễm. Một cơn ho điển hình thường trải qua 3 giai đoạn: hít vào nhanh, nén khí trong lồng ngực với thanh môn đóng kín, và cuối cùng là luồng khí được đẩy mạnh ra ngoài kèm theo âm thanh đặc trưng.

Bà con cần lưu ý, tùy vào nguyên nhân mà tiếng ho có thể chỉ là vài tiếng húng hắng nhưng cũng có khi kéo dài thành cơn, thậm chí dẫn đến khạc ra máu – một dấu hiệu cảnh báo cần đi thăm khám sớm.

Điểm mặt những nguyên nhân khiến bà con bị ho dai dẳng

Để tìm cách khắc phục, trước hết chúng ta cần biết “giặc” đến từ đâu. Y học hiện đại chia nguyên nhân gây ho thành hai nhóm chính dựa trên thời gian mắc bệnh:

1. Nhóm nguyên nhân gây ho cấp tính

Ho cấp tính thường đến rất đột ngột, diễn ra trong thời gian ngắn và thường liên quan đến các yếu tố kích thích trực tiếp hoặc nhiễm trùng đường hô hấp trên:

• Cảm cúm, cảm lạnh: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, thường đi kèm sốt, sổ mũi.
• Viêm nhiễm đường hô hấp: Viêm họng, viêm thanh quản, viêm phế quản hoặc viêm phổi cấp.
• Kích ứng môi trường: Tiếp xúc đột ngột với khói bụi, phấn hoa, nấm mốc hoặc hít phải mùi hóa chất, chất cay nồng.
• Các vấn đề khác: Tràn dịch màng phổi, hen suyễn cấp tính hoặc tình trạng ứ máu ở phổi.

2. Nhóm nguyên nhân gây ho mãn tính

Nếu cơn ho kéo dài trên 8 tuần ở người lớn và trên 4 tuần ở trẻ em, nó đã chuyển sang giai đoạn mãn tính. Lúc này, căn nguyên thường phức tạp hơn:

• Hút thuốc lá: Đây là thủ phạm hàng đầu gây tổn thương phổi và những cơn ho kéo dài ở nam giới.
• Bệnh lý hô hấp mãn tính: Lao phổi, hen phế quản, giãn phế quản hoặc nhiễm nấm phổi.
• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Axit từ dạ dày trào ngược lên kích thích vùng họng gây ho, thường ho nhiều về đêm hoặc sau khi ăn.
• Hậu quả của viêm xoang: Dịch mủ từ xoang chảy xuống thành sau họng gây kích ứng liên tục.

Phân loại các dạng ho thường gặp và biểu hiện đặc trưng

Mỗi dạng ho lại mang một “thông điệp” khác nhau về tình trạng sức khỏe. Bà con nên quan sát kỹ các biểu hiện đi kèm để nhận biết mình đang thuộc trường hợp nào:

Ho gà – Nỗi lo của các gia đình có trẻ nhỏ

Đây là bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp cấp tính do vi khuẩn gây ra. Cơn ho gà rất đặc trưng: ho rũ rượi, liên tục không dứt, sau đó là một tiếng hít vào nghe như tiếng gà gáy. Người bệnh (đặc biệt là trẻ nhỏ) thường bị đỏ mặt, chảy nước mắt, mệt lả và nôn mửa sau mỗi cơn ho.

Ho khan – Khô rát và khó chịu

Dạng ho này không có đờm hay chất nhầy. Người bệnh thường cảm thấy ngứa họng, châm chích bên trong dẫn đến những cơn ho kéo dài vài tuần. Ho khan thường xuất hiện khi họng bị kích ứng bởi khói thuốc, bụi mịn hoặc giai đoạn đầu của cảm cúm.

Ho có đờm – Nặng nề lồng ngực

Đi kèm với tiếng ho là sự xuất hiện của chất nhầy, đờm trắng hoặc xanh/vàng. Người bệnh luôn có cảm giác vướng víu ở cổ, nặng ngực, khó thở và thường xuyên phải khạc nhổ. Đây là biểu hiện điển hình của viêm họng hạt, viêm xoang hoặc viêm phế quản mãn tính.

Ho ra máu – Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm

Nếu trong đờm có lẫn sợi máu hoặc ho ra máu tươi, bà con tuyệt đối không được chủ quan. Đây có thể là dấu hiệu của bệnh lao phổi, ung thư phổi hoặc các tổn thương nghiêm trọng ở đường hô hấp dưới. Đặc biệt nếu đi kèm sốt nhẹ về chiều, sụt cân, vã mồ hôi trộm thì nguy cơ mắc lao là rất cao.

Bị ho nên ăn gì, kiêng gì để nhanh phục hồi?

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc làm dịu niêm mạc họng và tăng sức đề kháng. Tại Đỗ Minh Đường, chúng tôi luôn khuyên bà con chú ý:

Nên tăng cường bổ sung:

• Các loại quả giàu Vitamin C (cam, bưởi, dứa, ổi) để nâng cao hệ miễn dịch.
• Thực phẩm giàu kẽm (ngao, sò, củ cải trắng) giúp tổn thương mau lành.
• Ưu tiên món ăn mềm, nhiều nước, dễ tiêu như cháo, súp, canh dưỡng sinh.
• Uống nước mật ong ấm vào buổi sáng hoặc trà gừng, trà bạc hà để làm ấm đường thở.

Cần tuyệt đối kiêng khem:

• Đồ ăn tanh (tôm, cua, cá) vì dễ gây kích ứng họng.
• Nước đá lạnh, kem hoặc đồ ăn lấy trực tiếp từ tủ lạnh.
• Gia vị cay nóng (ớt, tiêu, mù tạt) làm niêm mạc họng thêm sưng tấy.
• Đồ chiên xào nhiều dầu mỡ gây khó tiêu và làm đờm đặc hơn.
• Chất kích thích như rượu, bia, cà phê, thuốc lá.

Chăm sóc và phòng ngừa ho hiệu quả tại nhà

Thay vì để “nước đến chân mới nhảy”, bà con hoàn toàn có thể chủ động bảo vệ hệ hô hấp của mình bằng những thói quen đơn giản hàng ngày:

• Giữ ấm cơ thể: Đặc biệt là vùng cổ, ngực và gan bàn chân khi thời tiết chuyển lạnh hoặc khi nằm điều hòa.
• Vệ sinh sạch sẽ: Sử dụng nước muối sinh lý để súc họng và nhỏ mũi hàng ngày, nhất là trước khi đi ngủ và sau khi đi ngoài đường về.
• Uống đủ nước: Nước giúp làm loãng đờm và giữ ẩm cho niêm mạc họng, tránh tình trạng khô rát gây ho.
• Không gian sống: Giữ nhà cửa thông thoáng, sạch sẽ, tránh dùng điều hòa quá lạnh hoặc quá khô. Nên đeo khẩu trang mỗi khi ra ngoài để tránh khói bụi.

Gợi ý một số mẹo dân gian giảm ho an toàn

Trong kho tàng Nam y có rất nhiều vị thuốc quanh nhà giúp cắt cơn ho hiệu quả mà bà con có thể áp dụng ngay:

• Mật ong: Được ví như “kháng sinh tự nhiên”, mật ong giúp sát khuẩn họng rất tốt. Bà con có thể hấp mật ong với quất (tắc), lá hẹ hoặc tỏi để uống hàng ngày.
• Gừng tươi: Gừng có tính ấm, giúp tiêu viêm, chống sưng. Cách đơn giản nhất là uống trà gừng nóng hoặc chưng gừng với đường phèn để ngậm.
• Vỏ quýt (Trần bì): Đây là vị thuốc quý giúp tiêu đờm, thông khí. Lấy vỏ quýt khô sắc nước uống, thêm chút mật ong sẽ thấy họng dịu lại rất nhanh.

Lưu ý: Các mẹo dân gian này chỉ thực sự hiệu quả với những trường hợp ho nhẹ, ho do cảm lạnh hoặc kích ứng họng thông thường. Với trẻ sơ sinh hoặc người có cơ địa nhạy cảm, bà con nên tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Khi nào tình trạng ho trở nên nguy hiểm?

Bệnh ho không đáng sợ nếu được xử lý đúng cách từ đầu. Tuy nhiên, nó sẽ trở nên nguy hiểm nếu xuất hiện ở các đối tượng đặc biệt hoặc có kèm dấu hiệu lạ:

• Phụ nữ mang thai: Những cơn ho mạnh có thể gây co bóp tử cung, ảnh hưởng đến thai nhi, thậm chí dọa sảy thai.
• Trẻ sơ sinh: Sức đề kháng kém khiến ho dễ tiến triển thành viêm phổi, gây khó thở, tím tái.
• Người cao tuổi: Ho kéo dài dễ gây mất ngủ, mệt mỏi hệ thần kinh và làm trầm trọng hơn các bệnh tim mạch sẵn có.

Nếu bà con thấy ho kéo dài trên 3 tuần không đỡ, ho kèm sốt cao, khó thở, nôn mửa hoặc ho ra máu, tuyệt đối không được tự ý mua thuốc điều trị tại nhà mà cần đến ngay các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám lâm sàng.

Mọi vấn đề về sức khỏe hô hấp đều cần được lắng nghe và chăm sóc đúng cách. Hy vọng những chia sẻ trên của Đỗ Minh Đường sẽ giúp bà con có thêm kiến thức để bảo vệ bản thân và gia đình trước những cơn ho khó chịu.