Thoát vị đĩa đệm có di truyền và 4 phương pháp chẩn đoán phát hiện sớm

Nhiều bà con khi đến thăm khám tại Đỗ Minh Đường thường mang theo nỗi lo canh cánh rằng nếu mình bị thoát vị đĩa đệm thì liệu con cái sau này có khổ sở vì đau nhức giống mình hay không. Thoát vị đĩa đệm vốn là căn bệnh xương khớp mãn tính dai dẳng, gây chèn ép thần kinh đau đớn, nên việc lo lắng về tính di truyền là tâm lý hoàn toàn dễ hiểu của những người làm cha, làm mẹ.

Thực tế, câu hỏi “Thoát vị đĩa đệm có di truyền không?” không chỉ là thắc mắc cá nhân mà còn là vấn đề được giới y học quan tâm nghiên cứu kỹ lưỡng. Để giúp bà con có cái nhìn thấu đáo và bớt đi gánh nặng tâm lý, Đỗ Minh Đường xin chia sẻ những kiến thức chuyên môn về vấn đề này cũng như cách để bảo vệ cột sống cho cả gia đình.

Giải đáp: Thoát vị đĩa đệm có tính di truyền hay không?

Dưới góc độ y khoa, các chuyên gia khẳng định rằng thoát vị đĩa đệm thực sự có tính di truyền. Điều này có nghĩa là nếu trong gia đình, đặc biệt là bố hoặc mẹ có cấu trúc cột sống yếu bẩm sinh hoặc từng bị tổn thương đĩa đệm nghiêm trọng, thì con cái sinh ra sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với những người khác.

Bà con có thể hiểu đơn giản là đời trước có thể “di truyền” cho đời sau những đặc điểm về cấu tạo gen, làm cho đĩa đệm dễ bị thoái hóa hoặc bao xơ mỏng hơn bình thường. Tuy nhiên, bà con cũng đừng quá hoang mang, bởi lẽ:

• Tỷ lệ do di truyền không quá cao: Theo các thống kê y tế, chỉ có khoảng 10% các ca bệnh thoát vị xuất phát từ yếu tố di truyền.
• Các yếu tố khác chiếm đa số: Khoảng 10% trường hợp do cơ địa đặc thù và có tới 80% còn lại là do tác động từ lối sống, môi trường và quá trình lão hóa tự nhiên.

Như vậy, dù yếu tố di truyền là có thật, nhưng nó không phải là “án chung thân” cho sức khỏe cột sống của con cái. Việc bệnh có khởi phát hay không còn phụ thuộc rất lớn vào cách chúng ta giữ gìn và sinh hoạt hàng ngày.

Vì sao thoát vị đĩa đệm lại có thể di truyền qua các thế hệ?

Lý do chính nằm ở sự bất thường trong cấu trúc cột sống được quy định bởi gen. Khi các đoạn gen quy định sự dẻo dai của bao xơ hoặc nồng độ dịch khớp trong đĩa đệm gặp vấn đề, chúng sẽ truyền lại đặc tính này cho thế hệ sau. Những người mang gen này thường gặp tình trạng:

• Cấu trúc đĩa đệm yếu, dễ bị rách bao xơ ngay cả khi chỉ chịu tác động nhẹ.
• Dây chằng quanh cột sống lỏng lẻo, không đủ sức giữ đĩa đệm ở vị trí ổn định.
• Quá trình thoái hóa diễn ra sớm hơn so với tuổi đời.

Chính vì yếu tố âm thầm này, nếu biết trong gia đình có tiền sử bệnh, bà con cần chủ động hơn trong việc tầm soát và bảo vệ cột sống ngay từ khi còn trẻ.

Phương pháp chẩn đoán thoát vị đĩa đệm chính xác hiện nay

Để biết chính xác tình trạng cột sống và xác định xem cơn đau nhức có phải do thoát vị đĩa đệm hay không, y học hiện đại đã áp dụng nhiều kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh tân tiến. Việc phát hiện sớm, đặc biệt là với những trường hợp có yếu tố di truyền, sẽ giúp quá trình kiểm soát bệnh trở nên dễ dàng hơn rất nhiều.

1. Khám lâm sàng và khai thác tiền sử

Đầu tiên, các bác sĩ sẽ thực hiện các bài kiểm tra phản xạ, sức mạnh cơ bắp và khả năng vận động. Việc hỏi kỹ về tiền sử bệnh lý của người thân trong gia đình là bước cực kỳ quan trọng để đánh giá nguy cơ di truyền.

2. Chụp X-quang cột sống

Đây là phương pháp cơ bản nhất. Hình ảnh X-quang giúp quan sát cấu trúc tổng thể của cột sống, từ đó phát hiện các bất thường như hẹp khe khớp, gai cột sống hoặc sự lệch lạc của các đốt sống ảnh hưởng đến đĩa đệm.

3. Chụp cộng hưởng từ (MRI)

Đây được coi là “tiêu chuẩn vàng” trong chẩn đoán thoát vị đĩa đệm. MRI cung cấp hình ảnh chi tiết không chỉ về xương mà còn về phần mềm, dây thần kinh và khối nhân nhầy. Qua đó, bác sĩ có thể thấy rõ vị trí nhân nhầy thoát ra ngoài và mức độ chèn ép vào rễ thần kinh là bao nhiêu.

4. Chụp cắt lớp vi tính (CT Scan)

Trong trường hợp bà con không thể thực hiện chụp MRI (ví dụ như có mảnh kim loại trong người), chụp CT Scan kết hợp với thuốc cản quang sẽ được chỉ định để xác định vị trí tổn thương một cách chi tiết nhất.

Các hướng xử lý thoát vị đĩa đệm phổ biến

Dù là thoát vị do di truyền hay do thói quen sinh hoạt, mục tiêu quan trọng nhất vẫn là giảm đau, giải phóng chèn ép và phục hồi khả năng vận động cho bà con. Hiện nay, có hai hướng tiếp cận chính tùy theo mức độ nghiêm trọng của bệnh.

Hướng điều trị bảo tồn (Không phẫu thuật)

Phần lớn các trường hợp (khoảng 90%) có thể cải thiện tốt thông qua các biện pháp bảo tồn. Đây là ưu tiên hàng đầu vì tính an toàn và hạn chế xâm lấn.

• Sử dụng thuốc Tây y: Các loại thuốc giảm đau (Paracetamol), thuốc chống viêm không Steroid (NSAIDs), thuốc giãn cơ hay thuốc bổ thần kinh nhóm B thường được kê đơn để cắt cơn đau cấp tính. Tuy nhiên, bà con cần lưu ý dùng theo chỉ dẫn, tránh lạm dụng để bảo vệ dạ dày, gan và thận.
• Vật lý trị liệu: Đây là “chìa khóa” để phục hồi chức năng. Các bài tập vận động trị liệu, nhiệt trị liệu (chườm nóng/lạnh), hay điện trị liệu (sóng ngắn, laser) giúp máu lưu thông tốt hơn, đưa dưỡng chất đến nuôi dưỡng đĩa đệm và làm giãn các bó cơ đang bị co cứng.
• Tác động cơ học: Xoa bóp, massage đúng cách giúp cơ thể thư giãn, giảm áp lực lên cột sống và tăng sự dẻo dai cho hệ thống xương khớp.

Hướng điều trị ngoại khoa (Phẫu thuật)

Phẫu thuật chỉ được đặt ra khi các biện pháp bảo tồn không còn hiệu quả hoặc bệnh nhân có dấu hiệu biến chứng nặng như teo cơ, đại tiểu tiện không tự chủ hoặc có nguy cơ liệt. Mục đích là loại bỏ phần nhân nhầy thoát vị hoặc thay đĩa đệm nhân tạo để giải phóng hoàn toàn sự chèn ép thần kinh.

Bà con cần nhớ rằng, phẫu thuật là giải pháp cuối cùng. Sau khi mổ, việc chăm sóc và tập luyện phục hồi cũng quan trọng không kém để tránh bệnh tái phát ở các vị trí lân cận.

Chế độ dưỡng sinh và dự phòng cho người có nguy cơ di truyền

Nếu trong gia đình đã có người bị thoát vị đĩa đệm, anh chị em và con cháu nên thực hiện ngay chế độ “bảo trì” cột sống để ngăn chặn bệnh khởi phát. Đỗ Minh Đường khuyên bà con nên chú ý các điểm sau:

1. Điều chỉnh tư thế sinh hoạt

Sai tư thế là “kẻ thù” lớn nhất của đĩa đệm. Hãy luôn giữ lưng thẳng khi ngồi làm việc, không cúi gập người đột ngột để khiêng vật nặng. Nếu phải ngồi lâu, sau 45-60 phút nên đứng dậy đi lại, vươn vai để cột sống được nghỉ ngơi.

2. Chế độ dinh dưỡng “vàng” cho xương khớp

Bà con nên tăng cường các thực phẩm giàu Canxi và Vitamin D (như tôm, cua, cá, sữa, các loại rau xanh đậm). Đồng thời, đừng quên uống đủ 2 lít nước mỗi ngày để duy trì độ ẩm và sự đàn hồi cho nhân nhầy đĩa đệm.

3. Tập luyện vừa sức

Những bộ môn như bơi lội, đi bộ nhẹ nhàng hoặc tập Yoga cực kỳ tốt cho người bị thoát vị. Chúng giúp cơ lưng, cơ bụng khỏe mạnh hơn, từ đó gánh bớt áp lực cho cột sống. Tránh các môn thể thao tác động mạnh hoặc đòi hỏi xoay vặn người quá mức.

4. Kiểm soát cân nặng

Thừa cân, béo phì khiến cột sống phải chịu một tải trọng quá mức trong thời gian dài, làm đĩa đệm nhanh chóng bị xẹp và thoát vị. Giữ cân nặng ở mức hợp lý chính là cách bảo vệ cột sống hiệu quả nhất.

Tóm lại, thoát vị đĩa đệm có di truyền nhưng không phải là yếu tố quyết định tất cả. Một lối sống khoa học, kết hợp với việc thăm khám định kỳ sẽ giúp bà con và gia đình làm chủ được sức khỏe, ngăn ngừa những cơn đau nhức làm phiền cuộc sống. Nếu thấy có dấu hiệu đau mỏi vùng lưng hoặc cổ kéo dài, bà con nên đi kiểm tra sớm để có hướng xử lý kịp thời.

Hy vọng những chia sẻ này của Đỗ Minh Đường đã giúp bà con giải tỏa được nỗi lo về vấn đề di truyền và có thêm kinh nghiệm để chăm sóc cột sống cho bản thân và những người thân yêu.