4 dạng phù mạch mề đay thường gặp và 3 mẹo giảm sưng tại nhà

Nhiều bà con khi thấy da dẻ bỗng dưng sưng phù, căng tức tận sâu bên trong thường lầm tưởng chỉ là mề đay thông thường nên có tâm lý chủ quan, chờ tự khỏi. Tuy nhiên, đây có thể là dấu hiệu của chứng phù mạch – một tình trạng tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây tắc nghẽn đường thở nếu không được nhận diện và xử lý kịp thời.

Tại Phòng khám Đỗ Minh Đường (ĐMĐ), chúng tôi đã tiếp nhận không ít trường hợp anh chị em bị phù mạch kèm theo nổi mề đay, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và tâm lý. Việc hiểu rõ bản chất “kẻ giấu mặt” này là bước đầu tiên để bà con bảo vệ sức khỏe cho chính mình và người thân.

Phù mạch là gì và sự khác biệt với nổi mề đay

Phù mạch thực chất là một hiện tượng sưng nề xảy ra ở lớp sâu bên dưới bề mặt da (lớp trung bì). Mặc dù có cơ chế khởi phát khá giống với nổi mề đay, nhưng điểm khác biệt lớn nhất nằm ở vị trí biểu hiện và mức độ ảnh hưởng.

Nếu như mề đay chỉ là những nốt sẩn đỏ, ngứa ngáy ở lớp thượng bì mà mắt thường rất dễ quan sát, thì phù mạch lại “ẩn mình” sâu hơn. Khi bị phù mạch, bà con sẽ cảm nhận được vùng da bị sưng to, căng mọng, thường xuất hiện ở những vùng da mềm hoặc niêm mạc như môi, mắt, thậm chí là trong đường tiêu hóa hay cổ họng.

Để bà con dễ hình dung, ĐMĐ xin liệt kê một vài điểm khác biệt căn bản giữa hai tình trạng này:

• Vị trí: Mề đay ở trên bề mặt da; Phù mạch ở sâu dưới da và niêm mạc.
• Cơ quan ảnh hưởng: Mề đay chủ yếu ngoài da; Phù mạch có thể ảnh hưởng đến cả nội tạng và đường hô hấp.
• Cảm giác: Mề đay gây ngứa dữ dội, nóng rát; Phù mạch gây đau nhức, căng tức từ bên trong, đôi khi chỉ ngứa nhẹ âm ỉ.
• Thời gian: Mề đay thường lặn nhanh trong vòng 24 giờ; Phù mạch có thể kéo dài dai dẳng từ 1 đến 2 ngày mới thuyên giảm.

Bà con cần lưu ý: Phù mạch thường nguy hiểm hơn mề đay thông thường vì các triệu chứng ẩn sâu dưới mô da có thể gây chèn ép hoặc làm tổn thương các cơ quan quan trọng như đường tiêu hóa và đường thở.

Các nhóm nguyên nhân chính gây phù mạch bà con nên biết

Qua quá trình hỗ trợ bà con, ĐMĐ nhận thấy phù mạch không chỉ đến từ một nguyên nhân duy nhất mà thường được chia làm 4 nhóm chính dựa trên cơ chế phát bệnh:

1. Phù mạch dị ứng cấp tính

Đây là dạng phổ biến nhất, thường xuất hiện cùng lúc với nổi mề đay. Khi cơ thể anh chị em tiếp xúc với các dị nguyên (tác nhân gây dị ứng), các tế bào mast sẽ giải phóng một lượng lớn histamin vào máu. Phản ứng này xảy ra rất nhanh, chỉ khoảng 1 – 2 tiếng sau khi tiếp xúc.

Các dị nguyên “quen mặt” bao gồm:

• Thực phẩm: Hải sản, trứng, sữa, đậu phộng, nhộng tằm…
• Thuốc: Thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau chống viêm (NSAID), các loại vacxin.
• Môi trường: Phấn hoa, hóa chất, nọc độc côn trùng, hoặc thay đổi thời tiết đột ngột.

2. Phù mạch do thuốc (không qua cơ chế dị ứng)

Dạng này khá đặc biệt vì nó không liên quan đến histamin và không xảy ra ngay lập tức. Bệnh có thể bùng phát sau một thời gian dài sử dụng thuốc (thậm chí nhiều tháng sau lần dùng đầu tiên). Loại thuốc thường gây ra tình trạng này nhất là thuốc ức chế men chuyển (dùng trong điều trị huyết áp).

3. Phù mạch tự phát

Đúng như tên gọi, đây là tình trạng sưng phù không rõ nguyên nhân rõ ràng. Bệnh thường mang tính chất mạn tính, hay tái đi tái lại nhiều lần khiến người bệnh vô cùng mệt mỏi và lo lắng.

4. Phù mạch di truyền

Đây là trường hợp người bệnh mang sẵn gen bệnh từ khi sinh ra do thiếu hụt một loại protein ức chế trong máu (gọi là C1). Bệnh thường khởi phát mạnh mẽ ở tuổi dậy thì hoặc khi cơ thể gặp các biến cố như chấn thương, stress kéo dài, hoặc phụ nữ trong thời kỳ kinh nguyệt, mang thai.

Dấu hiệu nhận biết và cảnh báo nguy hiểm

Phù mạch mề đay có những biểu hiện đặc trưng mà bà con có thể tự theo dõi tại nhà để kịp thời có hướng xử lý. Các vùng thường bị ảnh hưởng nhất bao gồm:

• Mặt: Sưng phù quanh mắt làm hẹp khe mi, môi sưng vều khiến khuôn mặt biến dạng.
• Tay chân: Bàn tay, bàn chân sưng mọng, căng cứng khiến việc vận động, đi lại khó khăn.
• Đường tiêu hóa: Nếu phù mạch xảy ra ở niêm mạc ruột, bà con sẽ thấy đau bụng dữ dội, tiêu chảy hoặc táo bón đột ngột.
• Cơ quan sinh dục: Sưng tấy gây đau đớn và bất tiện.

Cảnh báo đỏ: Nếu bà con thấy sưng phù ở lưỡi, cổ họng kèm theo biểu hiện khàn tiếng, khó thở, tức ngực thì cần phải đến ngay cơ sở y tế gần nhất vì đây là dấu hiệu của suy hô hấp, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Chẩn đoán và các phương pháp can thiệp y tế hiện nay

Để xác định chính xác bệnh, bác sĩ thường dựa vào việc thăm khám lâm sàng, quan sát vùng sưng và hỏi kỹ về tiền sử dị ứng của gia đình. Trong một số trường hợp phức tạp, các biện pháp y tế chuyên sâu sẽ được chỉ định:

• Xét nghiệm máu: Kiểm tra nồng độ các protein đặc hiệu để tầm soát phù mạch di truyền.
• Xét nghiệm dị nguyên: Tìm kiếm tác nhân gây dị ứng thông qua các test da hoặc test máu.
• Sơ cứu đường thở: Trong trường hợp khẩn cấp, bệnh nhân cần được đeo mặt nạ oxy, đặt nội khí quản hoặc dùng thuốc giãn phế quản để thông thoáng đường thở.

Về phương diện điều trị bằng Tây y, tùy vào mức độ và nguyên nhân mà các loại thuốc sẽ được sử dụng như: thuốc kháng histamin, thuốc bôi chứa corticoid, hoặc các loại thuốc ức chế miễn dịch. Với những ca sốc phản vệ, việc tiêm Adrenalin là bắt buộc để cấp cứu kịp thời.

Cách cải thiện triệu chứng và chăm sóc tại nhà cho bà con

Bên cạnh việc tuân thủ các chỉ định của bác sĩ, bà con có thể áp dụng một số mẹo nhỏ tại nhà để giảm nhẹ cảm giác khó chịu và ngăn chặn bệnh tiến triển nặng hơn:

Mẹo dân gian hỗ trợ giảm sưng

• Chườm lạnh: Đây là cách nhanh nhất để làm co mạch, giảm tình trạng sưng phù. Bà con dùng khăn bọc đá lạnh chườm nhẹ lên vùng da bị sưng trong khoảng 10 – 15 phút.
• Chườm muối nóng: Muối hạt rang nóng bọc vào vải sạch chườm lên vùng da bị phù cũng giúp khí huyết lưu thông, giảm cảm giác căng tức hiệu quả.
• Sử dụng thảo dược: Với trường hợp nhẹ, bà con có thể đun nước lá trầu không, kinh giới hoặc lá lốt để tắm hoặc ngâm rửa giúp làm dịu da (lưu ý không áp dụng khi có vết thương hở).

Chế độ sinh hoạt và phòng ngừa tái phát

Để chung sống hòa bình và tiến tới đẩy lùi phù mạch mề đay, ĐMĐ khuyên bà con nên thực hiện các thói quen sau:

1. Kiêng khem đúng cách: Tuyệt đối tránh xa các thực phẩm hoặc hóa chất từng khiến mình bị dị ứng. Hạn chế rượu bia, thuốc lá và các chất kích thích vì chúng làm tăng gánh nặng cho hệ miễn dịch.
2. Vệ sinh thân thể: Giữ da luôn sạch sẽ, khô thoáng. Ưu tiên chọn quần áo làm từ chất liệu tự nhiên như cotton, rộng rãi, thấm hút mồ hôi tốt để tránh cọ xát vào vùng da đang tổn thương.
3. Rèn luyện thể chất: Tập thể dục nhẹ nhàng mỗi ngày giúp tăng cường sức đề kháng và cải thiện khả năng chuyển hóa của cơ thể.
4. Giữ tinh thần thoải mái: Stress và lo âu là “mồi lửa” khiến các đợt phù mạch bùng phát mạnh hơn, đặc biệt là với dạng di truyền.

Phù mạch mề đay tuy không phải lúc nào cũng nguy hiểm tính mạng nhưng nếu chủ quan, những biến chứng như tắc nghẽn đường thở hay sốc phản vệ có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Hy vọng những chia sẻ trên từ Phòng khám Đỗ Minh Đường sẽ giúp bà con có cái nhìn đầy đủ và chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe bản thân. Nếu thấy có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, bà con đừng ngần ngại tìm đến sự tư vấn của những người có chuyên môn để được hỗ trợ kịp thời nhất.