5 dấu hiệu tỳ thận dương hư và cách bồi bổ dương khí tại nhà

Nhiều bà con khi thấy cơ thể thường xuyên mệt mỏi, chân tay lạnh ngắt kèm theo tiêu hóa bất ổn, ăn vào là đau bụng đi ngoài thường chỉ nghĩ do thay đổi thời tiết hoặc ăn uống không hợp vệ sinh mà không biết rằng đây là dấu hiệu cảnh báo chứng tỳ thận dương hư. Theo góc nhìn của Nhà thuốc Đỗ Minh Đường (ĐMĐ), tỳ và thận là hai “gốc rễ” quan trọng nhất của sức khỏe, khi cả hai cùng suy yếu sẽ khiến dương khí tiêu tán, sức đề kháng sụt giảm nghiêm trọng và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống hàng ngày.

Thế nào là chứng tỳ thận dương hư theo góc nhìn Y học cổ truyền?

Trong Đông y, cơ thể con người là một khối thống nhất, nơi các tạng phủ có mối quan hệ tương hỗ chặt chẽ. Để hiểu rõ về chứng bệnh này, bà con cần nắm được vai trò của hai tạng then chốt: Tỳ và Thận.

• Tạng Tỳ: Được ví như “nhà kho” của cơ thể, chịu trách nhiệm vận hóa đồ ăn thức uống thành chất dinh dưỡng để nuôi máu và cơ thể. Khi tỳ khỏe, tiêu hóa tốt, con người sẽ hồng hào, khỏe mạnh.
• Tạng Thận: Thận được coi là “gốc của tiên thiên”, là nguồn năng lượng bẩm sinh của mỗi người. Thận không chỉ quản lý việc bài tiết mà còn tàng trữ tinh hoa, chủ về sinh dục và phát dục.

Chứng tỳ thận dương hư xảy ra khi dương khí (năng lượng làm ấm và thúc đẩy hoạt động) của cả hai tạng này đều bị suy giảm. Thận dương hư không thể sưởi ấm cho tỳ, dẫn đến tỳ dương cũng suy theo; ngược lại, tỳ dương yếu không chuyển hóa được tinh chất nuôi dưỡng thận, khiến thận ngày càng kiệt quệ. Mối quan hệ này giống như một vòng xoáy bệnh lý, nếu không can thiệp kịp thời sẽ khiến sức khỏe của anh em, chị em đi xuống rõ rệt.

Dấu hiệu nhận biết tỳ thận dương hư – Đừng chủ quan với những thay đổi nhỏ

Bà con cần đặc biệt lưu ý, các triệu chứng của chứng bệnh này thường không bộc phát dữ dội mà âm ỉ, kéo dài, khiến người bệnh dễ lầm tưởng với các mệt mỏi thông thường. Dưới đây là những biểu hiện đặc trưng nhất:

1. Sợ lạnh và chân tay lạnh

Đây là dấu hiệu điển hình nhất do thiếu hụt dương khí để sưởi ấm. Bà con thường cảm thấy sợ gió, sợ lạnh hơn người bình thường. Ngay cả trong mùa hè hoặc khi đắp chăn ấm, bàn tay và bàn chân vẫn có cảm giác lạnh ngắt, nhợt nhạt.

2. Tiêu hóa bất ổn, đi ngoài phân sống

Anh em thường gặp tình trạng “ngũ canh tả” – tức là đau bụng đi ngoài vào lúc sáng sớm (khoảng 3-5 giờ sáng). Phân thường loãng, còn lẫn thức ăn chưa tiêu hóa hết (phân sống), bụng dạ luôn cảm thấy đầy trướng, âm ái khó chịu.

3. Sắc mặt trắng bệch, tinh thần uể oải

Do tỳ hư không vận hóa được dinh dưỡng nuôi huyết, thận hư không chủ được khí nên sắc mặt người bệnh thường trắng bệch, không có thần sắc. Cơ thể luôn trong trạng thái thiếu sức sống, ngại vận động, ngại giao tiếp và hay hụt hơi khi nói chuyện.

4. Phù nề và tiểu tiện bất thường

Khi chức năng vận hóa thủy thấp của tỳ và thận bị rối loạn, nước sẽ tích tụ lại gây ra tình trạng phù nề. Bà con có thể thấy mặt hơi nặng vào buổi sáng hoặc chân bị thũng, ấn vào có vết lõm. Đi kèm với đó là tình trạng tiểu đêm nhiều lần, nước tiểu trong và dài.

5. Ảnh hưởng đến sinh lý và khả năng sinh sản

Đối với anh em, thận dương hư gây suy giảm ham muốn, dễ dẫn đến tình trạng xuất tinh sớm, rối loạn cương cứng hoặc tinh trùng loãng. Đối với chị em, tình trạng này thường gây ra chứng tử cung lạnh, kinh nguyệt không đều, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thụ thai.

Lưu ý từ ĐMĐ: Các dấu hiệu trên có thể xuất hiện đơn lẻ hoặc đồng thời. Nếu bà con nhận thấy mình có từ 3 biểu hiện trở lên, cần đặc biệt chú ý đến việc chăm sóc và bồi bổ tạng phủ từ sớm.

Nguyên nhân khiến tỳ và thận “đưa nhau” đi xuống

Phòng khám Đỗ Minh Đường chúng tôi qua quá trình tiếp đón nhiều bà con đã đúc kết được một số nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này như sau:

• Lão hóa tự nhiên: Tuổi càng cao, thận khí càng suy, dương khí tự nhiên vơi dần. Đây là quy luật tất yếu nhưng có thể làm chậm lại nếu biết cách chăm sóc.
• Lối sống và thói quen sinh hoạt: Anh em có thói quen làm việc quá sức, thức đêm kéo dài hoặc quan hệ tình dục quá độ sẽ khiến thận tinh bị hao tán nghiêm trọng.
• Chế độ ăn uống sai cách: Thường xuyên ăn đồ sống lạnh, uống nước đá hoặc ăn nhiều thực phẩm chua cay, dầu mỡ khiến tỳ vị bị tổn thương, dương khí bị vây hãm.
• Yếu tố tâm lý: Lo nghĩ quá nhiều hại tỳ, sợ hãi quá mức hại thận. Sự căng thẳng áp lực kéo dài trong cuộc sống hiện đại là “sát thủ” thầm lặng đối với tỳ và thận.
• Hệ lụy từ bệnh lý mãn tính: Những người có tiền sử viêm đại tràng, viêm dạ dày hoặc các vấn đề về thận lâu ngày không được xử lý dứt điểm cũng dễ dẫn đến chứng tỳ thận dương hư.

Hướng dẫn bồi bổ và cải thiện tỳ thận dương khí tại nhà

Để cải thiện tình trạng này, bên cạnh việc điều chỉnh lối sống, bà con có thể tham khảo một số phương pháp bồi phụ dương khí an toàn như sau:

1. Sử dụng các bài thuốc thảo dược phổ thông

Trong dân gian có nhiều vị thuốc có tác dụng ôn ấm tỳ thận rất tốt mà bà con có thể tự áp dụng:

• Bài thuốc từ Gừng, Quế và Nhân sâm: Kết hợp gừng tươi (tác dụng ôn trung), quế (tác dụng bổ hỏa trợ dương) và nhân sâm (đại bổ nguyên khí). Bà con có thể tán bột các vị này theo tỷ lệ cân đối, pha với nước ấm và một chút mật ong để uống hàng ngày sau bữa ăn.
• Sử dụng Tứ Thần Hoàn: Đây là bài thuốc cổ phương nổi tiếng giúp ôn thận tỳ, rất tốt cho những ai hay bị đi ngoài phân sống vào sáng sớm. Tuy nhiên, bà con nên tìm mua tại các cơ sở uy tín để đảm bảo chất lượng dược liệu.

2. Tác động huyệt đạo hỗ trợ vận hành khí huyết

Việc xoa bóp các huyệt vị dưới đây giúp kích hoạt dương khí và tăng cường chức năng tạng phủ:

• Huyệt Thận Du: Nằm ở vùng thắt lưng. Xoa nóng hai bàn tay rồi áp vào vùng này mỗi tối giúp làm ấm thận, giảm đau lưng.
• Huyệt Mệnh Môn: Nằm giữa hai huyệt Thận Du, giúp duy trì năng lượng sống của cơ thể.
• Huyệt Quan Nguyên: Nằm dưới rốn khoảng 3 thốn (khoảng 4 ngón tay khép lại), đây là nơi tích tụ nguyên khí, xoa bóp nhẹ nhàng giúp tăng cường sinh lý và giữ ấm bụng dưới.

3. Chế độ dưỡng sinh và lối sống phù hợp

Chúng tôi luôn khuyên bà con thực hiện phương châm “phòng bệnh hơn chữa bệnh” thông qua sinh hoạt:

• Ăn chín uống sôi: Tuyệt đối hạn chế đồ ăn từ tủ lạnh, gỏi sống, kem lạnh. Ưu tiên các gia vị có tính ấm như gừng, tiêu, hành, tỏi trong các món ăn hàng ngày.
• Giữ ấm cơ thể: Đặc biệt là vùng bụng, vùng thắt lưng và lòng bàn chân (huyệt Dũng Tuyền). Buổi tối trước khi đi ngủ, bà con nên ngâm chân bằng nước muối ấm gừng để dẫn hỏa quy nguyên.
• Vận động nhẹ nhàng: Các bài tập như đi bộ, yoga hoặc thái cực quyền rất phù hợp để giúp khí huyết lưu thông mà không làm hao tổn quá nhiều năng lượng.
• Ngủ đủ giấc: Giấc ngủ trước 11 giờ đêm là thời gian vàng để cơ thể phục hồi và tái tạo dương khí cho tạng thận.

Cảnh báo an toàn: Khi áp dụng các mẹo dân gian hoặc bấm huyệt, bà con cần thực hiện nhẹ nhàng. Đối với người cao tuổi có bệnh nền tim mạch, huyết áp hoặc phụ nữ mang thai, cần hết sức thận trọng và nên tham khảo ý kiến chuyên môn trước khi thực hiện.

Chứng tỳ thận dương hư dù không gây nguy hiểm ngay lập tức nhưng lại là nguồn cơn của nhiều sự mệt mỏi và bệnh tật về sau. Nhà thuốc Đỗ Minh Đường hy vọng những chia sẻ trên sẽ giúp bà con có cái nhìn đúng đắn hơn về sức khỏe của mình. Hãy lắng nghe cơ thể từ những dấu hiệu nhỏ nhất để có hướng chăm sóc kịp thời, giúp tỳ khỏe, thận bền, tận hưởng cuộc sống vui khỏe mỗi ngày.