6 điều cha mẹ cần biết về bệnh viêm amidan ở trẻ em

Nhìn cảnh con nhỏ cứ hễ trái gió trở trời lại quấy khóc, cổ họng sưng vù, bỏ ăn bỏ bú vì viêm amidan, chắc hẳn cha mẹ nào cũng xót xa như đứt từng khúc ruột. Viêm amidan ở trẻ em không chỉ là nỗi lo về những cơn sốt cao li bì mà còn là nỗi ám ảnh về những biến chứng nguy hiểm nếu không được nhận biết và chăm sóc đúng cách kịp thời.

Tại phòng khám Đỗ Minh Đường chúng tôi, hàng ngày tiếp đón rất nhiều bậc phụ huynh đưa con đến khám trong tình trạng bệnh đã chuyển sang mãn tính, amidan sưng to gây khó thở, thậm chí có bé đã xuất hiện những dấu hiệu của viêm tai, viêm mũi. Để giúp bà con hiểu rõ hơn về căn bệnh “thời tiết” này và có hướng bảo vệ con trẻ tốt nhất, chúng tôi xin chia sẻ những kiến thức tổng quan nhất ngay dưới đây.

Viêm amidan ở trẻ em: Nỗi lo không của riêng ai

Amidan thực chất là hai khối mô bạch huyết nằm ở hai bên thành họng, được ví như những “vệ sĩ” thầm lặng bảo vệ cửa ngõ đường hô hấp của trẻ. Khi vi khuẩn hoặc virus tấn công ồ ạt qua đường mũi, miệng, amidan sẽ sản sinh ra các kháng thể để tiêu diệt chúng. Tuy nhiên, nếu sức đề kháng của trẻ còn non nớt hoặc lượng tác nhân gây bệnh quá lớn, “vệ sĩ” này sẽ bị quá tải, dẫn đến tình trạng sưng tấy, nhiễm trùng mà y học gọi là viêm amidan.

Bệnh lý này thường “nhắm” vào nhóm trẻ từ 5 đến 15 tuổi – độ tuổi mà hệ miễn dịch đang trong quá trình hoàn thiện và các bé bắt đầu tiếp xúc nhiều với môi trường bên ngoài như trường học, khu vui chơi.

Tại sao trẻ nhỏ lại dễ bị viêm amidan tấn công?

Chúng tôi thấu hiểu nỗi băn khoăn của nhiều mẹ: “Tại sao con nhà mình lại hay bị viêm amidan hơn trẻ khác?”. Thực tế, có rất nhiều yếu tố cộng hưởng khiến căn bệnh này trở nên phổ biến ở trẻ nhỏ:

• Sự tấn công của virus và vi khuẩn: Đây là nguyên nhân trực tiếp nhất. Các loại virus cúm, virus cảm lạnh (như Adenovirus, Coronavirus) hay vi khuẩn liên cầu (Streptococcus) luôn chực chờ để xâm nhập khi cơ thể trẻ sơ hở.
• Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện: Đặc biệt là những trẻ không được bú sữa mẹ đầy đủ trong 6 tháng đầu đời hoặc có chế độ dinh dưỡng thiếu hụt, khiến “hàng rào” bảo vệ cơ thể trở nên lỏng lẻo.
• Cấu trúc amidan đặc thù: Amidan vốn có nhiều khe hốc, kẽ sâu, là nơi lý tưởng để thức ăn và vi khuẩn trú ngụ, gây viêm nhiễm nếu không được làm sạch.
• Môi trường và thói quen sinh hoạt: Môi trường sống ô nhiễm, khói bụi, thuốc lá, kết hợp với thói quen mút tay, ngậm đồ chơi của trẻ là con đường ngắn nhất đưa vi khuẩn vào họng.
• Biến chứng từ các bệnh tai mũi họng khác: Trẻ bị viêm mũi dị ứng, viêm xoang hay viêm VA nếu không chữa trị dứt điểm, dịch khuẩn có thể chảy xuống và gây viêm amidan thứ phát.
• Thời tiết thất thường: Những ngày giao mùa, độ ẩm cao hoặc nhiệt độ giảm sâu khiến niêm mạc họng của trẻ bị kích ứng mạnh, tạo điều kiện cho mầm bệnh phát triển.

Dấu hiệu nhận biết sớm viêm amidan để cha mẹ kịp thời ứng phó

Để nhận biết con mình có đang gặp vấn đề về amidan hay không, bà con cần quan sát kỹ những biểu hiện thường nhật của bé. Tùy vào thể trạng (cấp tính hay mãn tính) mà các dấu hiệu có thể khác nhau:

Các biểu hiện điển hình của viêm amidan cấp tính

Ở giai đoạn này, bệnh thường bùng phát đột ngột với các triệu chứng khá rầm rộ:

• Bé sốt cao đột ngột, có thể kèm theo cảm giác rét run hoặc đau đầu.
• Cổ họng đau rát, trẻ có biểu hiện nuốt vướng, khó nuốt, ở trẻ nhỏ thường thấy hiện tượng chảy nước dãi nhiều do bé sợ đau không dám nuốt xuống.
• Khi mẹ soi đèn vào họng con, sẽ thấy hai khối amidan sưng to, đỏ rực, đôi khi có phủ lớp màng trắng hoặc vàng nhạt.
• Hơi thở của trẻ có mùi hôi khó chịu mặc dù đã vệ sinh răng miệng.
• Giọng nói của bé trở nên khàn đặc, một số bé có biểu hiện ho khan hoặc ho có đờm.

Dấu hiệu khi bệnh chuyển sang giai đoạn mãn tính

Nếu viêm amidan tái phát nhiều lần trong năm (thường trên 5 lần) mà không được xử lý tốt, bệnh sẽ chuyển sang thể mãn tính:

• Trẻ thường xuyên cảm thấy ngứa ngáy, vướng víu trong cổ họng.
• Thường xuyên ho hắng vào buổi sáng hoặc đêm.
• Bé ngủ ngáy, thở khò khè, thậm chí có những cơn ngưng thở ngắn khi ngủ do amidan quá to che lấp đường thở.
• Trẻ mệt mỏi, kém ăn, da dẻ xanh xao và chậm lớn hơn các bạn cùng trang lứa.

[Image of healthy tonsils vs. inflamed tonsils in children]

Cảnh báo những biến chứng nguy hiểm khôn lường

Nhiều bậc cha mẹ vẫn chủ quan cho rằng viêm amidan chỉ là bệnh vặt, chỉ cần uống vài liều thuốc giảm đau là khỏi. Tuy nhiên, chúng tôi xin nhấn mạnh rằng nếu để tình trạng này kéo dài, trẻ có thể phải đối mặt với những hệ lụy nghiêm trọng:

Viêm amidan ở trẻ em nếu không được điều trị đúng cách có thể dẫn đến các biến chứng xa như viêm cầu thận, thấp khớp cấp hoặc thấp tim (bệnh Osler). Đây là những căn bệnh ảnh hưởng trực tiếp đến tương lai và sức khỏe lâu dài của con em chúng ta.

Ngoài ra, các biến chứng tại chỗ như áp xe quanh amidan (mưng mủ họng) cũng khiến trẻ vô cùng đau đớn và khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày. Nhiễm trùng từ amidan cũng dễ dàng lan sang các cơ quan lân cận gây viêm tai giữa dẫn đến giảm thính lực, viêm xoang hay viêm thanh khí phế quản.

Làm thế nào để chẩn đoán chính xác tình trạng của bé?

Khi đưa bé đến các cơ sở y tế, quy trình chẩn đoán thường bắt đầu bằng việc bác sĩ quan sát trực tiếp vùng họng. Tuy nhiên, trong một số trường hợp phức tạp hơn, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm chuyên sâu:

• Nội soi tai mũi họng: Giúp quan sát rõ mức độ sưng viêm, vị trí ổ mủ và tình trạng các cơ quan lân cận.
• Xét nghiệm máu: Để xác định chính xác trẻ đang bị nhiễm trùng do vi khuẩn hay virus (giúp ích rất nhiều trong việc quyết định có dùng kháng sinh hay không).
• Quệt dịch họng: Nhằm nuôi cấy, tìm ra đúng loại vi khuẩn đang gây bệnh để có hướng xử lý hiệu quả nhất.

Hướng điều trị viêm amidan phổ biến cho trẻ hiện nay

Tùy vào nguyên nhân và mức độ bệnh, trẻ sẽ được áp dụng các phương pháp điều trị phù hợp. Nguyên tắc chung là ưu tiên điều trị bảo tồn trước khi tính đến phương án can thiệp sâu hơn.

1. Điều trị bằng các loại thuốc

Thuốc tân dược thường được dùng để giải quyết nhanh các triệu chứng khó chịu cho bé:

• Kháng sinh: Chỉ được dùng khi bác sĩ xác định nguyên nhân là do vi khuẩn. Bà con tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh cho con dùng khi con mới chỉ chớm ho hay sốt do virus, tránh tình trạng kháng thuốc sau này.
• Thuốc giảm đau, hạ sốt: Phổ biến nhất là Paracetamol với liều lượng tính theo cân nặng của bé.
• Thuốc kháng viêm: Giúp làm giảm sưng tấy amidan, giúp bé bớt đau và dễ thở hơn.
• Các loại thuốc hỗ trợ khác: Thuốc giảm ho, siro họng, vitamin C để tăng cường đề kháng.

2. Khi nào trẻ cần phẫu thuật cắt amidan?

Phẫu thuật cắt amidan không phải là phương pháp được khuyến khích hàng đầu vì amidan có vai trò miễn dịch. Tuy nhiên, bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định trong các trường hợp:

• Bệnh tái phát quá nhiều lần (trên 5 – 7 lần/năm) khiến trẻ kiệt sức.
• Amidan quá phát gây tắc nghẽn đường thở, ngủ ngáy, ngưng thở khi ngủ.
• Đã xuất hiện các biến chứng như viêm tai giữa, viêm xoang, thấp tim…
• Áp xe amidan phải nhập viện điều trị nhiều lần.

Bí quyết chăm sóc và phòng ngừa viêm amidan cho con tại nhà

Bên cạnh việc tuân thủ chỉ dẫn của bác sĩ, chế độ chăm sóc tại gia đóng vai trò cực kỳ quan trọng giúp con nhanh hồi phục và ngăn ngừa bệnh quay trở lại. Đỗ Minh Đường xin gửi đến bà con một vài lưu ý nhỏ nhưng rất hiệu quả:

Chế độ ăn uống khoa học

• Cho bé uống nhiều nước ấm, nước ép trái cây để thanh lọc cơ thể và làm dịu họng.
• Thức ăn nên được chế biến loãng, mềm, ấm (như súp, cháo, rau củ hầm) để giảm ma sát lên amidan đang tổn thương.
• Tránh cho con ăn đồ quá nóng hoặc quá lạnh, đồ chiên rán cứng, đồ cay nóng vì chúng dễ gây kích ứng họng.

Vệ sinh và lối sống

• Tập cho bé thói quen súc miệng bằng nước muối sinh lý hàng ngày, nhất là sau khi đi ra ngoài về và sau khi ăn.
• Sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng điều hòa để tránh làm khô niêm mạc họng của trẻ.
• Giữ ấm vùng cổ, ngực, bàn chân cho con khi thời tiết chuyển lạnh.
• Hạn chế để trẻ tiếp xúc với người đang bị cảm cúm hoặc đến nơi đông người khi đang có dịch.
• Tiêm phòng đầy đủ các loại vắc xin cúm, phế cầu theo lịch hẹn để củng cố hệ miễn dịch cho bé.

Viêm amidan ở trẻ em là một hành trình cần sự kiên nhẫn và thấu hiểu từ cha mẹ. Hy vọng những chia sẻ trên đây đã giúp bà con có thêm kiến thức để vững tâm hơn trong việc chăm sóc sức khỏe của con nhỏ. Nếu thấy con có dấu hiệu sốt cao dai dẳng hoặc họng sưng đau không dứt, đừng ngần ngại đưa bé đi thăm khám sớm nhất có thể.

Bà con có thắc mắc gì thêm về các triệu chứng viêm amidan của trẻ hay cần tư vấn cách chăm sóc bé trong mùa lạnh này không?