Trẻ bị trào ngược dạ dày và 2 nhóm dấu hiệu ba mẹ cần lưu tâm

Nhìn cảnh con nhỏ cứ bú xong lại trớ ngược ra hết, người gầy sọp, quấy khóc cả đêm vì nóng rát cổ họng, chắc hẳn lòng dạ ba mẹ nào cũng như lửa đốt. Trẻ bị trào ngược dạ dày không chỉ là chuyện "nôn trớ sinh lý" đơn thuần mà nếu không hiểu đúng, chăm sai cách, bệnh có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển thể chất và hệ hô hấp non nớt của các con.
Trẻ bị trào ngược dạ dày là bệnh gì? Hiểu đúng để thương con đúng cách
Trào ngược dạ dày ở trẻ em (hay còn gọi là trào ngược dạ dày thực quản - GERD) là tình trạng các chất dịch trong dạ dày như axit, thức ăn, sữa bị đẩy ngược lên thực quản. Bình thường, hệ tiêu hóa có một "cánh cửa" gọi là cơ vòng thực quản dưới, chỉ mở ra cho thức ăn đi xuống và đóng chặt lại để ngăn dịch vị trào lên. Tuy nhiên, ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh, "cánh cửa" này còn rất lỏng lẻo và chưa hoàn thiện về chức năng.
Tại nhà thuốc Đỗ Minh Đường, chúng tôi thường chia tình trạng này thành hai nhóm để bà con dễ phân biệt và có hướng xử lý phù hợp cho bé nhà mình:

Trào ngược sinh lý: Thường gặp nhất ở trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi. Bé vẫn ăn ngoan, ngủ tốt, tăng cân đều đặn nhưng hay bị ọc sữa. Tình trạng này đa phần sẽ tự hết khi trẻ lớn hơn (khoảng 12-18 tháng tuổi) khi hệ tiêu hóa đã cứng cáp.
Trào ngược bệnh lý: Thường xảy ra ở trẻ trên 1 tuổi hoặc những bé có dấu hiệu nghiêm trọng hơn như nôn trớ liên tục, chậm lớn, hay viêm phổi tái phát. Đây là lúc ba mẹ cần đặc biệt lưu tâm vì bệnh có thể bắt nguồn từ những dị tật bẩm sinh hoặc vấn đề sức khỏe phức tạp.
Những "thủ phạm" khiến trẻ hay bị nôn trớ, trào ngược
Bà con cần nắm rõ nguyên nhân để biết vì sao con mình lại mắc bệnh, từ đó mới có cách phòng tránh hiệu quả. Nguyên nhân gây trào ngược ở trẻ thường đến từ hai phía:
Yếu tố sinh lý và thói quen chăm sóc

Hệ tiêu hóa non nớt: Như đã nói, cơ thắt thực quản của bé còn yếu, chưa thể đóng kín hoàn toàn.
Cấu tạo dạ dày đặc biệt: Ở người lớn dạ dày nằm dọc, nhưng ở trẻ sơ sinh dạ dày lại nằm ngang và có kích thước rất nhỏ. Chỉ cần bé bú quá no hoặc nuốt nhiều không khí khi bú là sữa rất dễ "trào" ra ngoài.
Sai lầm trong tư thế: Cho bé bú khi đang nằm nằm ngang, hoặc đặt bé nằm xuống ngay sau khi vừa ăn xong là sai lầm phổ biến khiến áp lực dạ dày tăng cao, đẩy ngược thức ăn lên cổ họng.
Yếu tố bệnh lý bẩm sinh

Dị tật đường tiêu hóa: Một số bé sinh ra đã bị thoát vị hoành, hẹp môn vị hoặc hở van tâm vị khiến dịch vị không được giữ yên trong dạ dày.
Vấn đề thần kinh cơ: Những trẻ mắc chứng bại não hoặc các bệnh lý ảnh hưởng đến cơ bắp thường không kiểm soát được hoạt động co bóp của thực quản.
Yếu tố nguy cơ khác: Trẻ thường xuyên hít phải khói thuốc lá từ người thân, trẻ bị thừa cân béo phì hoặc thường xuyên ăn các thực phẩm nhiều dầu mỡ, đồ chua cay cũng có nguy cơ cao hơn hẳn.
Dấu hiệu nhận biết trẻ bị trào ngược dạ dày theo từng lứa tuổi
Triệu chứng trào ngược ở trẻ đôi khi rất dễ nhầm lẫn với các bệnh về hô hấp. Ba mẹ hãy chú ý quan sát các biểu hiện sau để kịp thời phát hiện:
Dấu hiệu ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Nôn trớ thường xuyên: Sữa trào ra miệng hoặc mũi ngay sau khi bú hoặc khi bé vặn mình.
Quấy khóc, uốn éo: Bé có biểu hiện đau đớn, khó chịu vùng ngực (ợ nóng), hay quấy khóc vào ban đêm hoặc ngay trong lúc đang bú.
Hơi thở khò khè: Axit trào ngược có thể tràn vào đường thở gây ho, nấc cụt hoặc thở khò khè giống như bị cảm lạnh nhưng điều trị mãi không khỏi.
Dấu hiệu ở trẻ lớn hơn

Ợ chua, ợ hơi: Trẻ có thể phàn nàn với ba mẹ về cảm giác chua ở miệng hoặc đau rát sau xương ức.
Biếng ăn, sợ ăn: Do mỗi lần ăn xong đều bị đau hoặc nôn trớ nên trẻ nảy sinh tâm lý sợ hãi, lười ăn, dẫn đến chậm tăng cân, suy dinh dưỡng.
Biểu hiện hô hấp: Ho kéo dài, khàn giọng, thường xuyên bị viêm họng hoặc viêm xoang mũi tái đi tái lại.
Trào ngược dạ dày ở trẻ có nguy hiểm không?
Đỗ Minh Đường xin khẳng định, nếu là trào ngược sinh lý và bé vẫn phát triển bình thường thì bà con không nên quá lo lắng. Tuy nhiên, nếu là trào ngược bệnh lý mà để kéo dài, trẻ sẽ phải đối mặt với nhiều hệ lụy khôn lường:

"Axit dạ dày có tính ăn mòn rất mạnh. Khi trào ngược liên tục, nó sẽ làm tổn thương lớp niêm mạc thực quản vốn rất mỏng manh của trẻ, dẫn đến viêm loét, chảy máu hoặc hẹp thực quản, khiến bé ăn uống khó khăn hơn bao giờ hết."

Nguy hiểm hơn, dịch vị trào ngược có thể bị hít sặc vào phổi gây viêm phổi cấp tính, suy hô hấp. Về lâu dài, trẻ dễ bị suy dinh dưỡng, còi cọc, chậm phát triển cả về thể chất lẫn trí tuệ so với bạn bè đồng trang lứa.
Khi nào cần đưa bé đi khám bác sĩ ngay?
Đừng chủ quan chờ bệnh tự khỏi. Hãy đưa bé đến các cơ sở y tế uy tín nếu thấy xuất hiện các dấu hiệu "báo động" sau:

Bé nôn trớ dữ dội, nôn ra dịch có màu xanh, vàng hoặc có lẫn máu.
Trẻ bỏ bú hoàn toàn, cơ thể lờ đừ, mệt mỏi, thiếu sức sống.
Cân nặng dậm chân tại chỗ hoặc bị sụt cân nhanh chóng.
Bé bị khó thở, tím tái hoặc ho sặc sụa sau khi nôn.
Trẻ quấy khóc liên tục kéo dài trên 2 tiếng đồng hồ không rõ lý do.
Cách chăm sóc và hỗ trợ cải thiện tại nhà cho bé
Bên cạnh việc tuân thủ các chỉ định chuyên môn từ bác sĩ, việc thay đổi thói quen chăm sóc hằng ngày đóng vai trò then chốt trong việc giúp bé dễ chịu hơn. Dưới đây là những kinh nghiệm mà Đỗ Minh Đường muốn chia sẻ với bà con:
Chỉnh sửa tư thế và cách ăn uống

Chia nhỏ bữa ăn: Thay vì ép con ăn thật no một lần, hãy chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày. Điều này giúp dạ dày không bị quá tải, giảm áp lực lên cơ thắt thực quản.
Tư thế bú đúng: Khi bú mẹ hoặc bú bình, hãy giữ đầu bé cao hơn thân người khoảng 30 độ. Đảm bảo núm vú luôn đầy sữa để bé không nuốt phải không khí.
Vỗ ợ hơi: Đây là bước cực kỳ quan trọng. Sau khi ăn xong, ba mẹ nên bế đứng bé khoảng 20-30 phút và vỗ nhẹ vào lưng để bé ợ hơi trước khi đặt nằm xuống.
Điều chỉnh thói quen sinh hoạt

Kê cao đầu giường: Khi bé ngủ, hãy dùng gối chuyên dụng hoặc kê cao phần đầu giường (tính từ vai trở lên) để trọng lực giúp giữ dịch vị ở yên trong dạ dày.
Mặc đồ thoải mái: Tránh cho bé mặc quần áo quá chật hoặc quấn tã quá chặt vùng bụng vì sẽ làm tăng áp lực lên dạ dày.
Hạn chế thực phẩm gây kích ứng: Với trẻ lớn, cần tránh sô cô la, đồ uống có ga, bạc hà và các loại trái cây quá chua.
Lời khuyên từ Phòng khám Đỗ Minh Đường trong việc phòng ngừa
Phòng bệnh hơn chữa bệnh, để con có một hệ tiêu hóa khỏe mạnh, bà con nên lưu ý:

Ưu tiên nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong ít nhất 6 tháng đầu đời để tăng cường sức đề kháng và giúp hệ tiêu hóa dễ hấp thu.
Xây dựng môi trường sống trong lành, tuyệt đối không để bé tiếp xúc với khói thuốc lá.
Khuyến khích trẻ lớn vận động thường xuyên nhưng tránh chạy nhảy ngay sau khi vừa ăn xong.
Giữ tâm lý thoải mái cho con, tránh áp lực học tập vì căng thẳng cũng là một yếu tố khiến dạ dày tăng tiết axit.
Hy vọng những chia sẻ trên đây đã giúp ba mẹ hiểu rõ hơn về tình trạng trào ngược dạ dày ở trẻ. Mỗi đứa trẻ là một cơ địa khác nhau, vì vậy sự quan sát tỉ mỉ và chăm sóc kiên trì của gia đình chính là "liều thuốc" tốt nhất giúp các con sớm vượt qua căn bệnh này. Nếu thấy con có những biểu hiện bất thường kéo dài, đừng ngần ngại đưa bé đi thăm khám sớm để có hướng xử lý kịp thời, bảo vệ tuổi thơ của con trọn vẹn nhất.